Sri Pratyangira Suktam (Rigveda – Variation 1) – श्री प्रत्यङ्गिरा सूक्तम् (ऋग्वेदीय पाठान्तरम् – १) | Meaning & Benefits

॥ श्री प्रत्यङ्गिरा सूक्तम् (ऋग्वेदीय पाठान्तरम् - १) ॥ (ऋ.वे.खि.४.५) यां कल्पयन्ति नोऽरयः क्रूरां कृत्यां वधूमिव । तां ब्रह्मणा परि निङ्मः प्रत्यक्कर्तारमृच्छतु ॥ १ ॥ शीर्षण्वतीं कर्णवतीं विश्वरूपां भयंकरीम् । यः प्राहिणोमि हाद्य त्वा वि तत्त्वं योजयाशुभि ॥ २ ॥ येन चित्तेन वदसि प्रतिकूलमघायूनि । तमेवं ते नि कृत्ये मास्मान् ऋष्यो अनागसः ॥ ३ ॥ अभि वर्तस्व कर्तारं निरस्तास्माभिरोजसा । आयुरस्य नि वर्तस्व प्रजां च पुरुषादिनि ॥ ४ ॥ यस्त्वा कृत्ये चकारेह तं त्वं गच्छ पुनर्नवे । अरातीः कृत्यां नाशय सर्वाश्च यातुधान्यः ॥ ५ ॥ क्षिप्रं कृत्ये नि वर्तस्व कर्तुरेव गृहान् प्रति । पशूंश्चावास्य नाशय वीरांश्चास्य नि बर्हय ॥ ६ ॥ यस्त्वा कृत्ये प्र जिगाति विद्वान् अविदुषो गृहान् । तस्त्यैवेतः परेत्याशु तनुं कृधि परुष्यसः ॥ ७ ॥ प्रतीचीं त्वापसेधतु ब्रह्म रोचिष्ण्वमित्रहा । अग्निश्च कृत्ये रक्षोहा रिप्रहा चाज एकपात् ॥ ८ ॥ यथा त्वाङ्गिरसः पूर्वे भृगवश्चाप सेधिरे । अत्रयश्च वसिष्ठाश्च तथैव त्वापसेधिम ॥ ९ ॥ यस्ते परूंषि संदधौ रथस्येव ऋभुर्धिया । तं गच्छ तत्र ते जनमज्ञातस्तेऽयं जनः ॥ १० ॥ यो नः कश्चिद्रणस्थो वा कश्चिद्वान्योऽभि हिंसति । तस्य त्वं द्रोरिवेद्धोऽग्निस्तनुः पृच्छस्व हेळितः ॥ ११ ॥ भवा शर्वा देवहेळिमस्य ते पापकृत्वने । हरस्वतीस्त्वं च कृत्ये नोच्छिषस्तस्य किञ्चन ॥ १२ ॥ ये नो शिवासः पन्थानः परायान्ति परावतम् । तैर्देव्यरातीः कृत्या नो गमयस्वा नि वर्तय ॥ १३ ॥ यो नः कश्चिद्द्रुहोऽरातिर्मनसाप्यभि दासति । दूरस्थो वान्तिकस्थो वा तस्य हृद्यमसृक् पिब ॥ १४ ॥ येनासि कृत्ये प्रहिता दूढ्येनास्मज्जिघांसया । तस्य व्यनच्चाव्यनच्च हिनस्तु शरदाशनिः ॥ १५ ॥ यद्यु वैषि द्विपद्यस्मान् यदि वैषि चतुष्पदी । निरस्तातोऽव्रतास्माभिः कर्तुरष्टापदी गृहम् ॥ १६ ॥ यो नः शपादशपतो यश्च नः शपतः शपात् । वृक्ष इव विद्युता हत आमूलादनुशुष्यतु ॥ १७ ॥ यं द्विष्मो यश्च नो द्वेष्ट्यघायुर्यश्च नः शपात् । शुने पेष्ट्रमिवावक्षामं तं प्रत्यस्यामि मृत्यवे ॥ १८ ॥ यश्च सापत्नः शपथो यश्च जाम्याः शपथः । ब्रह्मा च यत् क्रुद्धः शपात् सर्वं तत् कृध्यधस्पदम् ॥ १९ ॥ सबन्धुश्चासबन्धुश्च यो अस्मान् अभि दासति । तस्य त्वं भिन्ध्यधिष्ठाय पदा विष्पूर्यते शिरः ॥ २० ॥ अभि प्रेहि सहस्राक्षं युक्त्वाशुं शपथ रथम् । शत्रूँरन्विच्छती कृत्ये वृकीवाविवृतो गृहान् ॥ २१ ॥ परि णो वृङ्धि शपथान् दहन्नग्निरिव व्रजम् । शत्रूँरेवा वि नो जहि दिव्या वृक्षमिवाशनिः ॥ २२ ॥ शत्रून्मे प्रोष्ट शपथान् कृत्याश्च सुहृदो हृद्याः । जिह्माः श्लक्ष्णाश्च दुर्हृदः समिद्धं जातवेदसम् ॥ २३ ॥ असपत्नं पुरस्तान्नः शिवं दक्षिणतस्कृधि । अभयं सततं पश्चाद्भद्रमुत्तरतो गृहे ॥ २४ ॥ परेहि कृत्ये मा तिष्ठ वृद्धस्येव पदं नय । मृगस्य हि मृगारिस्त्वं तं त्वं निकर्तुमर्हसि ॥ २५ ॥ अघ्न्यास्ये घोररूपे वररूपे विनाशिनि । जम्भिताः प्रत्या गृभ्णीष्व स्वयमादायाद्भुतम् ॥ २६ ॥ त्वमिन्द्रो यमो वरुणस्त्वमापो अग्निरथानिलः । ब्रह्मा चैव रुद्रश्च त्वष्टा चैव प्रजापतिः ॥ २७ ॥ आवर्तध्वं निवर्तध्वमृतवः परिवत्सराः । अहोरात्राश्चाब्दाश्च त्वं दिशः प्रदिशश्च मे ॥ २८ ॥ त्वमिन्द्रो यमो वरुणस्त्वमापो अग्निरथानिलः । अत्याहृत्य पशून् देवानुत्पातयस्वाद्भुतम् ॥ २९ ॥ अभ्यक्तास्ताः स्वलंकृताः सर्वं नो दुरितं जहि । जानीथाश्चैव कृत्यानां कर्तॄन् नॄन् पापचेतसः ॥ ३० ॥ यथा हन्ति पूर्वासिनं तयैवेष्वाशुकृज्जनः । तथा त्वया युजा वयं तस्य निकृण्म स्थास्नु जङ्गमम् ॥ ३१ ॥ उत्तिष्ठैव परेहितो३घ्न्यास्ये किमिहेच्छसि । ग्रीवास्ते कृत्ये पदा चापि कर्त्स्यामि निर्द्रव ॥ ३२ ॥ स्वायसा सन्ति नोसयो विद्मश्चैव परूंषि ते । तैः स्थ निकृण्म स्थान्युग्रे यदि नो जीवयस्व ईम् ॥ ३३ ॥ मास्योच्छिषो द्विपदं मो च किंचिच्चतुष्पदम् । मा ज्ञातीरनुजास्वन्वा मा वेशं प्रतिवेशिना ॥ ३४ ॥ शत्रूयता प्रहितामिमां येनाभि यथायथा । ततस्तथा त्वानुदतु योऽयमन्तर्मयि श्रितः ॥ ३५ ॥ एवं त्वं निकृतास्माभिर्ब्रह्मणा देवि सर्वशः । यथा तमाश्रितं कर्त्वा पापधीरेव नो जहि ॥ ३६ ॥ यो नः स्वो अरणो यश्च निष्ट्यो जिघांसति । देवास्तं सर्वे धूर्वन्तु ब्रह्म वर्म ममान्तरम् ॥ ३७ ॥ यथा विद्युद्धतो वृक्ष आ मूलदनु शुष्यति । एवं स प्रति शुष्यतु यो मे पापं चिकीर्षति ॥ ३८ ॥ यथा प्रतिहिता भूत्वा तामेव प्रति धावति । पापं तमेव धावतु यो मे पापं चिकीर्षति ॥ ३९ ॥ कुवीरं ते सुखं रुद्रं नन्दीमानं विमथ ह । ब्रह्म वर्म ममान्तरं शर्म वर्म ममान्तरं धर्म वर्म ममान्तरम् ॥ ४० ॥ ॥ इति ऋग्वेदीय श्री प्रत्यङ्गिरा सूक्तम् (पाठान्तरम् - १) सम्पूर्णम् ॥