Sri Pratyangira Suktam (Rigveda) – श्री प्रत्यङ्गिरा सूक्तम् (ऋग्वेदीय खिले) | Meaning & Protection

॥ श्री प्रत्यङ्गिरा सूक्तम् (ऋग्वेदीय खिल) ॥ (ऋ.वे.खि.४.५) यां कल्पयन्ति नोऽरयः क्रूरां कृत्यां वधूमिव । तां ब्रह्मणाप निर्णुद्मः प्रत्यक्कर्तारमृच्छतु ॥ १ ॥ शीर्षण्वतीं कर्णवतीं विषुरूपां भयंकरीम् । यः प्राहिणोदिहाद्य त्वां वि तं त्वं योजयासुभिः ॥ २ ॥ येन दिष्टेह वहसि प्रतिकूलमघायिनि । तमेवेतो निवर्तस्व मास्मान् मृच्छो अनागसः ॥ ३ ॥ अभिवर्तस्व कर्तारं निरस्तास्माभिरोजसा । आयुरस्य निकृन्तस्व प्रजां च पुरुषादिनि ॥ ४ ॥ यस्त्वा कृत्ये चकारेह तं त्वं गच्छ पुनर्नवे । अरातीः कृत्ये नाशय सर्वाश्च यातुधान्यः ॥ ५ ॥ क्षिप्रं कृत्ये निवर्तस्व कर्तुरेव गृहान् प्रति । पशूंश्चैवास्य नाशय वीरांश्चास्य नि बर्हय ॥ ६ ॥ यस्त्वा कृत्ये प्रजिघाय विद्वान् अविदुषो गृहान् । तस्त्यैवेतः परेत्याशु तनुं कृधि परुष्परुः ॥ ७ ॥ प्रतीचीं त्वापसेधतु ब्रह्म रोचिष्ण्वमित्रहा । अग्निश्च कृत्ये रक्षोहा रिप्रहा चाज एकपात् ॥ ८ ॥ यथा त्वाङ्गिरसः पूर्वे भृगवश्चाप सेधिरे । अत्रयश्च वसिष्ठाश्च तथैव त्वाप सेधिम ॥ ९ ॥ यस्ते परूंषि संदधौ रथस्येव विभुर्धिया । तं गच्छ तत्र तेऽयनमज्ञातस्ते अयं जनः ॥ १० ॥ यो नः कश्चिद्रणस्थो वा कश्चिद्वान्योऽभि हिंसति । तस्य त्वं द्रोरिवेद्धोऽग्निस्तनूमृच्छस्व हेळिता ॥ ११ ॥ भवा शर्वा देवहेळिमस्यत पापकृत्वने । हरस्वती त्वं च कृत्ये मोच्छिषस्तस्य किंचन ॥ १२ ॥ यो नः कश्चिद्रुहारातिर्मनसा प्रतिभूषति । दूरस्थो वान्तिकस्थो वा तस्य हृद्यमसृक् पिब ॥ १३ ॥ येनासि कृत्ये प्रहिता दूढ्येनास्मज्जिघांसया । तस्य व्यानच्चाव्यानच्च हिनस्तु हरसाशनिः ॥ १४ ॥ ये नः शिवासः पन्थानः परायन्ति परावतम् । तैर्देवि रात्र्याः कृत्या नो गमयस्वानुकृत्तये ॥ १५ ॥ यदि वैषि द्विपद्यस्मान् यदि वैषि चतुष्पदी । निरस्तेतो व्रजास्माभिः कर्तुरष्टापदी गृहान् ॥ १६ ॥ यो नः शपादशपतो यश्च नः शपतः शपात् । वृक्षमिव विद्युदाशु तमामूलादनुशोषय ॥ १७ ॥ यं द्विष्मो यश्च नो द्वेष्ट्यघायुर्यश्च नः शपात् । शुने पिष्टमिव क्षामं तं प्रत्यस्य स्वमृत्यवे ॥ १८ ॥ यश्च सापत्नः शपथो यश्च यामी शपाति नः । ब्रह्मा च यत्क्रुद्धः शपात्सर्वं तत्कृध्यधस्पदम् ॥ १९ ॥ सबन्धुश्चाप्यबन्धुश्च यो अस्मान् अभिदासति । तस्य त्वं भिन्द्यधिष्ठाय पदा विस्फूर्य तच्छिरः ॥ २० ॥ अभि प्रेहि सहस्राक्षं युक्त्वा तु शपथं रथे । शत्रूनन्विच्छती कृत्ये वृकीवाविमतो गृहान् ॥ २१ ॥ परि णो वृङ्धि शपथान् दहन्नग्निरिव ह्रदम् । शत्रूनेवाभितो जहि दिव्या वृक्षमिवाशनिः ॥ २२ ॥ शत्रून् मे प्रोथ शपथात् कृत्याश्च सुहृदोऽसुहृत् । जिह्माः श्लक्ष्णाश्च दुर्हृदः समिद्धं जातवेदसम् ॥ २३ ॥ असपत्नं पुरस्तान्नः शिवं दक्षिणतः कृधि । अभयं सततं पश्चाद्भद्रमुत्तरतो गृहे ॥ २४ ॥ परेहि कृत्ये मा तिष्ठ विद्धस्येव पदं नय । मृगस्य हि मृगारिपो न त्वा निकर्तुमर्हति ॥ २५ ॥ अघ्न्यास्येव घोररूपे विषुरूपेऽविनाशिनि । जृम्भिता प्रतिगृभ्णीष्व स्वयमादाय चाद्भुतम् ॥ २६ ॥ त्वमिन्द्रो यमो वरुणस्त्वमापोऽग्निरथानिलः । त्वं ब्रह्मा चैव रुद्रश्च त्वष्टा चैव प्रजापतिः ॥ २७ ॥ आवर्तध्वं निवर्तध्वमृतवः परिवत्सराः । अहोरात्राश्चाब्दाश्च त्वं दिशः प्रदिशश्च मे ॥ २८ ॥ त्वं यमं वरुणं सोमं त्वमापोऽग्निमथानिलम् । अत्राहृत्य पशूंश्चैवमुत्पादयसि चाद्भुतम् ॥ २९ ॥ ये मे दमे दारुगर्भे शयानं धिया सहितं पुरुषं निजह्रुः । कुम्भीपाकं नरकं ग्रीवबद्धं हता एवं पुरुषासो यमस्य ॥ ३० ॥ अभ्यक्ताक्ता स्वलंकृता सर्वं नो दुरितं दह । जानीथाश्चैव कृत्यानां कर्तॄन् नॄन् पापचेतसः ॥ ३१ ॥ यथा हन्ति पुरासीनं तथैवेष्वा सुकृन्नरः । तथा त्वया युजा वयं निकृण्म स्थास्नु जङ्गमम् ॥ ३२ ॥ उत्तिष्ठैव परेहितोऽज्ञाते किमिहेच्छसि । ग्रीवास्ते कृत्ये पादौ चाभि कर्त्स्यामि विद्रव ॥ ३३ ॥ स्वायसाः सन्ति नोऽसयो विद्म चैव परूंषि ते । तैस्ते निकृण्मस्तान्युग्रे यदि नो जीवयस्वरीन् ॥ ३४ ॥ मास्योच्छिषो द्विपदं मोत किंचिच्चतुष्पदम् । मा ज्ञातीननुजान्पूर्वान्मा वेशि प्रतिवेशिनौ ॥ ३५ ॥ शत्रूयता प्रहितासि दूढ्येनाभि यथायतः । ततस्तथा त्वा नुदतु योऽयमन्तर्मयि श्रितः ॥ ३६ ॥ एवं त्वं निकृतास्माभिर्ब्रह्मणा देवि सर्वशः । यथेतमाश्रिता गत्वा पापदीनिव नो जहि ॥ ३७ ॥ यथा विद्युद्धतो वृक्ष आमूलदानु शुष्यति । एवं स प्रतिशुष्यतु यो मे पापं चिकीर्षति ॥ ३८ ॥ यथा प्रतिशुको भूत्वा तमेव प्रतिधावति । पापं तमेवं धावतु यो मे पापं चिकीर्षति ॥ ३९ ॥ यो नः स्वो अरणो यश्च निष्ट्यो जिघांसति । देवास्तं सर्वे धूर्वन्तु ब्रह्म वर्म ममान्तरम् ॥ ४० ॥ उत्त्वा मन्दन्तु स्तोमाः कृणुष्व राधो अद्रिवः । अव ब्रह्मद्विषो जहि ॥ ४१ ॥ कुबेर ते मुखं रौद्रं नन्दिन्नानन्दमावह । ज्वरमृत्युभयं घोरं विश नाशय मे ज्वरम् ॥ ४२ ॥ यो मे करोति प्रद्वारे यो गृहे यो निवेशने । यो मे केशनखे कुर्यादञ्जने दन्तधावने ॥ ४३ ॥ प्रतिसर प्रतिधाव कुमारीव पितुर्गृहान् । मूर्धानमेषां स्फोटय पदमेषां कुले कृधि ॥ ४४ ॥ ये नो रयिं दुश्चरितासो अग्ने जह्रुर्मर्तासो अनृतं वदन्तः । तेषां वपूंष्यर्चिषा जातवेदः शुष्कं न वृक्षमभि सं दहस्व ॥ ४५ ॥ कृष्णवर्णे महद्रूपे बृहत्कर्णे महद्भये । देवि देवि महादेवि मम शत्रून् विनाशय ॥ ४६ ॥ खट् फट् जहि महाकृत्ये विधूमाग्निसमप्रभे । जहि शत्रूंस्त्रिशूलेन क्रुध्यस्व पिब शोणितम् ॥ ४७ ॥ ये द्रुह्युरृजवे मह्यमग्ने कदाधियो दुर्मदा अश्मनासः । आबध्यैतान् शोचिषा विध्य तन्तून् वैवस्वतस्य सदनं नयस्व ॥ ४८ ॥ ॥ इति ऋग्वेद खिलान्तर्गत श्री प्रत्यङ्गिरा सूक्तम् सम्पूर्णम् ॥