Sri Vishnu Sahasranama Stotram (Garuda Purane) – श्री विष्णु सहस्रनाम स्तोत्रम्

॥ श्री विष्णु सहस्रनाम स्तोत्रम् (गरुडपुराणे) ॥ रुद्र उवाच । संसारसागराद्घोरान्मुच्यते किं जपन् प्रभो । नरस्तन्मे परं जप्यं कथय त्वं जनार्दन ॥ १ ॥ हरिरुवाच । परेश्वरं परं ब्रह्म परमात्मानमव्ययम् । विष्णुं नामसहस्रेण स्तुवन्मुक्तो भवेन्नरः ॥ २ ॥ यत्पवित्रं परं जप्यं कथयामि वृषध्वज । शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वपापविनाशनम् ॥ ३ ॥ ॥ स्तोत्रम् ॥ ओम् ॥ वासुदेवो महाविष्णुर्वामनो वासवो वसुः । बालचन्द्रनिभो बालो बलभद्रो बलाधिपः ॥ ४ ॥ बलिबन्धनकृद्वेधा वरेण्यो वेदवित् कविः । वेदकर्ता वेदरूपो वेद्यो वेदपरिप्लुतः ॥ ५ ॥ वेदाङ्गवेत्ता वेदेशो बलाधारो बलार्दनः । अविकारो वरेशश्च वरुणो वरुणाधिपः ॥ ६ ॥ वीरहा च बृहद्वीरो वन्दितः परमेश्वरः । आत्मा च परमात्मा च प्रत्यगात्मा वियत्परः ॥ ७ ॥ पद्मनाभः पद्मनिधिः पद्महस्तो गदाधरः । परमः परभूतश्च पुरुषोत्तम ईश्वरः ॥ ८ ॥ पद्मजङ्घः पुण्डरीकः पद्ममालाधरः प्रियः । पद्माक्षः पद्मगर्भश्च पर्जन्यः पद्मसंस्थितः ॥ ९ ॥ अपारः परमार्थश्च पराणां च परः प्रभुः । पण्डितः पण्डितेड्यश्च पवित्रः पापमर्दकः ॥ १० ॥ शुद्धः प्रकाशरूपश्च पवित्रः परिरक्षकः । पिपासावर्जितः पाद्यः पुरुषः प्रकृतिस्तथा ॥ ११ ॥ प्रधानं पृथिवीपद्मं पद्मनाभः प्रियप्रदः । सर्वेशः सर्वगः सर्वः सर्ववित् सर्वदः सुरः ॥ १२ ॥ सर्वस्य जगतो धाम सर्वदर्शी च सर्वभृत् । सर्वानुग्रहकृद्देवः सर्वभूतहृदिस्थितः ॥ १३ ॥ सर्वपूज्यश्च सर्वाद्यः सर्वदेवनमस्कृतः । सर्वस्य जगतो मूलं सकलो निष्कलोऽनलः ॥ १४ ॥ सर्वगोप्ता सर्वनिष्ठः सर्वकारणकारणम् । सर्वध्येयः सर्वमित्रः सर्वदेवस्वरूपधृक् ॥ १५ ॥ सर्वाध्यक्षः सुराध्यक्षः सुरासुरनमस्कृतः । दुष्टानां चासुराणां च सर्वदा घातकोऽन्तकः ॥ १६ ॥ सत्यपालश्च सन्नाभः सिद्धेशः सिद्धवन्दितः । सिद्धसाध्यः सिद्धसिद्धः साध्यसिद्धो हृदीश्वरः ॥ १७ ॥ शरणं जगतश्चैव श्रेयः क्षेमस्तथैव च । शुभकृच्छोभनः सौम्यः सत्यः सत्यपराक्रमः ॥ १८ ॥ सत्यस्थः सत्यसङ्कल्पः सत्यवित् सत्यदस्तथा । धर्मो धर्मी च कर्मी च सर्वकर्मविवर्जितः ॥ १९ ॥ कर्मकर्ता च कर्मैव क्रिया कार्यं तथैव च । श्रीपतिर्नृपतिः श्रीमान् सर्वस्य पतिरूर्जितः ॥ २० ॥ सदेवानां पतिश्चैव वृष्णीनां पतिरीडितः । पतिर्हिरण्यगर्भस्य त्रिपुरान्तपतिस्तथा ॥ २१ ॥ पशूनां च पतिः प्रायो वसूनां पतिरेव च । पतिराखण्डलस्यैव वरुणस्य पतिस्तथा ॥ २२ ॥ वनस्पतीनां च पतिरनिलस्य पतिस्तथा । अनलस्य पतिश्चैव यमस्य पतिरेव च ॥ २३ ॥ कुबेरस्य पतिश्चैव नक्षत्राणां पतिस्तथा । ओषधीनां पतिश्चैव वृक्षाणां च पतिस्तथा ॥ २४ ॥ नागानां पतिरर्कस्य दक्षस्य पतिरेव च । सुहृदां च पतिश्चैव नृपाणां च पतिस्तथा ॥ २५ ॥ गन्धर्वाणां पतिश्चैव असूनां पतिरुत्तमः । पर्वतानां पतिश्चैव निम्नगानां पतिस्तथा ॥ २६ ॥ सुराणां च पतिः श्रेष्ठः कपिलस्य पतिस्तथा । लतानां च पतिश्चैव वीरुधां च पतिस्तथा ॥ २७ ॥ मुनीनां च पतिश्चैव सूर्यस्य पतिरुत्तमः । पतिश्चन्द्रमसः श्रेष्ठः शुक्रस्य पतिरेव च ॥ २८ ॥ ग्रहाणां च पतिश्चैव राक्षसानां पतिस्तथा । किन्नराणां पतिश्चैव द्विजानां पतिरुत्तमः ॥ २९ ॥ सरितां च पतिश्चैव समुद्राणां पतिस्तथा । सरसां च पतिश्चैव भूतानां च पतिस्तथा ॥ ३० ॥ वेतालानां पतिश्चैव कूष्माण्डानां पतिस्तथा । पक्षिणां च पतिः श्रेष्ठः पशूनां पतिरेव च ॥ ३१ ॥ महात्मा मङ्गलो मेयो मन्दरो मन्दरेश्वरः । मेरुर्माता प्रमाणं च माधवो मलवर्जितः ॥ ३२ ॥ मालाधरो महादेवो महादेवेन पूजितः । महाशान्तो महाभागो मधुसूदन एव च ॥ ३३ ॥ महावीर्यो महाप्राणो मार्कण्डेयर्षिवन्दितः । मायात्मा मायया बद्धो मायया तु विवर्जितः ॥ ३४ ॥ मुनिस्तुतो मुनिर्मैत्रो महानासो महाहनुः । महाबाहुर्महादान्तो मरणेन विवर्जितः ॥ ३५ ॥ महावक्त्रो महात्मा च महाकायो महोदरः । महापादो महाग्रीवो महामानी महामनाः ॥ ३६ ॥ महागतिर्महाकीर्तिर्महारूपो महासुरः । मधुश्च माधवश्चैव महादेवो महेश्वरः ॥ ३७ ॥ मखेज्यो मखरूपी च माननीयो मखेश्वरः । महावातो महाभागो महेशोऽतीतमानुषः ॥ ३८ ॥ मानवश्च मनुश्चैव मानवानां प्रियङ्करः । मृगश्च मृगपूज्यश्च मृगाणां च पतिस्तथा ॥ ३९ ॥ बुधस्य च पतिश्चैव पतिश्चैव बृहस्पतेः । पतिः शनैश्चरस्यैव राहोः केतोः पतिस्तथा ॥ ४० ॥ लक्ष्मणो लक्षणश्चैव लम्बोष्ठो ललितस्तथा । नानालङ्कारसम्युक्तो नानाचन्दनचर्चितः ॥ ४१ ॥ नानारसोज्ज्वलद्वक्त्रो नानापुष्पोपशोभितः । रामो रमापतिश्चैव सभार्यः परमेश्वरः ॥ ४२ ॥ रत्नदो रत्नहर्ता च रूपी रूपविवर्जितः । महारूपोग्ररूपश्च सौम्यरूपस्तथैव च ॥ ४३ ॥ नीलमेघनिभः शुद्धः कालमेघनिभस्तथा । धूमवर्णः पीतवर्णो नानारूपो ह्यवर्णकः ॥ ४४ ॥ विरूपो रूपदश्चैव शुक्लवर्णस्तथैव च । सर्ववर्णो महायोगी यज्ञो यज्ञकृदेव च ॥ ४५ ॥ सुवर्णवर्णवांश्चैव सुवर्णाख्यस्तथैव च । सुवर्णावयवश्चैव सुवर्णः स्वर्णमेखलः ॥ ४६ ॥ सुवर्णस्य प्रदाता च सुवर्णेशस्तथैव च । सुवर्णस्य प्रियश्चैव सुवर्णाढ्यस्तथैव च ॥ ४७ ॥ सुपर्णी च महापर्णी सुपर्णस्य च कारणम् । वैनतेयस्तथादित्य आदिरादिकरः शिवः ॥ ४८ ॥ कारणं महतश्चैव प्रधानस्य च कारणम् । बुद्धीनां कारणं चैव कारणं मनसस्तथा ॥ ४९ ॥ कारणं चेतसश्चैव अहङ्कारस्य कारणम् । भूतानां कारणं तद्वत्कारणं च विभावसोः ॥ ५० ॥ आकाशकारणं तद्वत्पृथिव्याः कारणं परम् । अण्डस्य कारणं चैव प्रकृतेः कारणं तथा ॥ ५१ ॥ देहस्य कारणं चैव चक्षुषश्चैव कारणम् । श्रोत्रस्य कारणं तद्वत्कारणं च त्वचस्तथा ॥ ५२ ॥ जिह्वायाः कारणं चैव प्राणस्यैव च कारणम् । हस्तयोः कारणं तद्वत्पादयोः कारणं तथा ॥ ५३ ॥ वाचश्च कारणं तद्वत्पायोश्चैव तु कारणम् । इन्द्रस्य कारणं चैव कुबेरस्य च कारणम् ॥ ५४ ॥ यमस्य कारणं चैव ईशानस्य च कारणम् । यक्षाणां कारणं चैव रक्षसां कारणं परम् ॥ ५५ ॥ नृपाणां कारणं श्रेष्ठं धर्मस्यैव तु कारणम् । जन्तूनां कारणं चैव वसूनां कारणं परम् ॥ ५६ ॥ मनूनां कारणं चैव पक्षिणां कारणं परम् । मुनीनां कारणं श्रेष्ठ योगिनां कारणं परम् ॥ ५७ ॥ सिद्धानां कारणं चैव यक्षाणां कारणं परम् । कारणं किन्नराणां च गन्धर्वाणां च कारणम् ॥ ५८ ॥ नदानां कारणं चैव नदीनां कारणं परम् । कारणं च समुद्राणां वृक्षाणां कारणं तथा ॥ ५९ ॥ कारणं वीरुधां चैव लोकानां कारणं तथा । पाताल कारणं चैव देवानां कारणं तथा ॥ ६० ॥ सर्पाणां कारणं चैव श्रेयसां कारणं तथा । पशूनां कारणं चैव सर्वेषां कारणं तथा ॥ ६१ ॥ देहात्मा चेन्द्रियात्मा च आत्मा बुद्धेस्तथैव च । मनसश्च तथैवात्मा चात्माहङ्कारचेतसः ॥ ६२ ॥ जाग्रतः स्वपतश्चात्मा महदात्मा परस्तथा । प्रधानस्य परात्मा च आकाशात्मा ह्यपां तथा ॥ ६३ ॥ पृथिव्याः परमात्मा च रसस्यात्मा तथैव च । गन्धस्य परमात्मा च रूपस्यात्मा परस्तथा ॥ ६४ ॥ शब्दात्मा चैव वागात्मा स्पर्शात्मा पुरुषस्तथा । श्रोत्रात्मा च त्वगात्मा च जिह्वात्मा परमस्तथा ॥ ६५ ॥ घ्राणात्मा चैव हस्तात्मा पादात्मा परमस्तथा ॥ ६६ ॥ उपस्थस्य तथैवात्मा पाय्वात्मा परमस्तथा । इन्द्रात्मा चैव ब्रह्मात्मा रुद्रात्मा च मनोस्तथा ॥ ६७ ॥ दक्षप्रजापतेरात्मा सत्यात्मा परमस्तथा । ईशात्मा परमात्मा च रौद्रात्मा मोक्षविद्यतिः ॥ ६८ ॥ यत्नवांश्च तथा यत्नश्चर्मी खड्गी मुरान्तकः । ह्रीप्रवर्तनशीलश्च यतीनां च हिते रतः ॥ ६९ ॥ यतिरूपी च योगी च योगिध्येयो हरिः शितिः । संविन्मेधा च कालश्च ऊष्मा वर्षा मतिस्तथा ॥ ७० ॥ संवत्सरो मोक्षकरो मोहप्रध्वंसकस्तथा । मोहकर्ता च दुष्टानां माण्डव्यो वडवामुखः ॥ ७१ ॥ संवर्तः कालकर्ता च गौतमो भृगुरङ्गिराः । अत्रिर्वसिष्ठः पुलहः पुलस्त्यः कुत्स एव च ॥ ७२ ॥ याज्ञवल्क्यो देवलश्च व्यासश्चैव पराशरः । शर्मदश्चैव गाङ्गेयो हृषीकेशो बृहच्छ्रवाः ॥ ७३ ॥ केशवः क्लेशहन्ता च सुकर्णः कर्णवर्जितः । नारायणो महाभागः प्राणस्य पतिरेव च ॥ ७४ ॥ अपानस्य पतिश्चैव व्यानस्य पतिरेव च । उदानस्य पतिः श्रेष्ठः समानस्य पतिस्तथा ॥ ७५ ॥ शब्दस्य च पतिः श्रेष्ठः स्पर्शस्य पतिरेव च । रूपाणां च पतिश्चाद्यः खड्गपाणिर्हलायुधः ॥ ७६ ॥ चक्रपाणिः कुण्डली च श्रीवत्साङ्कस्तथैव च । प्रकृतिः कौस्तुभग्रीवः पीताम्बरधरस्तथा ॥ ७७ ॥ सुमुखो दुर्मुखश्चैव मुखेन तु विवर्जितः । अनन्तोऽनन्तरूपश्च सुनखः सुरमन्दरः ॥ ७८ ॥ सुकपोलो विभुर्जिष्णुर्भ्राजिष्णुश्चेषुधीस्तथा । हिरण्यकशिपोर्हन्ता हिरण्याक्षविमर्दकः ॥ ७९ ॥ निहन्ता पूतनायाश्च भास्करान्तविनाशनः । केशिनो दलनश्चैव मुष्टिकस्य विमर्दकः ॥ ८० ॥ कंसदानवभेत्ता च चाणूरस्य प्रमर्दकः । अरिष्टस्य निहन्ता च अक्रूरप्रिय एव च ॥ ८१ ॥ अक्रूरः क्रूररूपश्च अक्रूरप्रियवन्दितः । भगहा भगवान् भानुस्तथा भागवतः स्वयम् ॥ ८२ ॥ उद्धवश्चोद्धवस्येशो ह्युद्धवेन विचिन्तितः । चक्रधृक् चञ्चलश्चैव चलाचलविवर्जितः ॥ ८३ ॥ अहङ्कारोपमश्चित्तं गगनं पृथिवी जलम् । वायुश्चक्षुस्तथा श्रोत्रं जिह्वा च घ्राणमेव च ॥ ८४ ॥ वाक्पाणिपादजवनः पायूपस्थस्तथैव च । शङ्करश्चैव सर्वश्च क्षान्तिदः क्षान्तिकृन्नरः ॥ ८५ ॥ भक्तप्रियस्तथा भर्ता भक्तिमान् भक्तिवर्धनः । भक्तस्तुतो भक्तपरः कीर्तिदः कीर्तिवर्धनः ॥ ८६ ॥ कीर्तिर्दीप्तिः क्षमाकान्तिर्भक्तश्चैव दया परा । दानं दाता च कर्ता च देवदेवप्रियः शुचिः ॥ ८७ ॥ शुचिमान् सुखदो मोक्षः कामश्चार्थः सहस्रपात् । सहस्रशीर्षा वैद्यश्च मोक्षद्वारं तथैव च ॥ ८८ ॥ प्रजाद्वारं सहस्राक्षः सहस्रकर एव च । शुक्रश्च सुकिरीटी च सुग्रीवः कौस्तुभस्तथा ॥ ८९ ॥ प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च हयग्रीवश्च सूकरः । मत्स्यः परशुरामश्च प्रह्लादो बलिरेव च ॥ ९० ॥ शरण्यश्चैव नित्यश्च बुद्धो मुक्तः शरीरभृत् । खरदूषणहन्ता च रावणस्य प्रमर्दनः ॥ ९१ ॥ सीतापतिश्च वर्धिष्णुर्भरतश्च तथैव च । कुम्भेन्द्रजिन्निहन्ता च कुम्भकर्णप्रमर्दनः ॥ ९२ ॥ नरान्तकान्तकश्चैव देवान्तकविनाशनः । दुष्टासुरनिहन्ता च शम्बरारिस्तथैव च ॥ ९३ ॥ नरकस्य निहन्ता च त्रिशीर्षस्य विनाशनः । यमलार्जुनभेत्ता च तपोहितकरस्तथा ॥ ९४ ॥ वादित्रं चैव वाद्यं च बुद्धश्चैव वरप्रदः । सारः सारप्रियः सौरः कालहन्तृनिकृन्तनः ॥ ९५ ॥ अगस्त्यो देवलश्चैव नारदो नारदप्रियः । प्राणोऽपानस्तथा व्यानो रजः सत्त्वं तमः शरत् ॥ ९६ ॥ उदानश्च समानश्च भेषजं च भिषक् तथा । कूटस्थः स्वच्छरूपश्च सर्वदेहविवर्जितः ॥ ९७ ॥ चक्षुरिन्द्रियहीनश्च वागिन्द्रियविवर्जितः । हस्तेन्द्रियविहीनश्च पादाभ्यां च विवर्जितः ॥ ९८ ॥ पायूपस्थविहीनश्च मरुतापविवर्जितः । प्रबोधेन विहीनश्च बुद्ध्या चैव विवर्जितः ॥ ९९ ॥ चेतसा विगतश्चैव प्राणेन च विवर्जितः । अपानेन विहीनश्च व्यानेन च विवर्जितः ॥ १०० ॥ उदानेन विहीनश्च समानेन विवर्जितः । आकाशेन विहीनश्च वायुना परिवर्जितः ॥ १०१ ॥ अग्निना च विहीनश्च उदकेन विवर्जितः । पृथिव्या च विहीनश्च शब्देन च विवर्जितः ॥ १०२ ॥ स्पर्शेन च विहीनश्च सर्वरूपविवर्जितः । रागेण विगतश्चैव अघेन परिवर्जितः ॥ १०३ ॥ शोकेन रहितश्चैव वचसा परिवर्जितः । रजोविवर्जितश्चैव विकारैः षड्भिरेव च ॥ १०४ ॥ कामेन वर्जितश्चैव क्रोधेन परिवर्जितः । लोभेन विगतश्चैव दम्भेन च विवर्जितः ॥ १०५ ॥ सूक्ष्मश्चैव सुसूक्ष्मश्च स्थूलात्स्थूलतरस्तथा । विशारदो बलाध्यक्षः सर्वस्य क्षोभकस्तथा ॥ १०६ ॥ प्रकृतेः क्षोभकश्चैव महतः क्षोभकस्तथा । भूतानां क्षोभकश्चैव बुद्धेश्च क्षोभकस्तथा ॥ १०७ ॥ इन्द्रियाणां क्षोभकश्च विषयक्षोभकस्तथा । ब्रह्मणः क्षोभकश्चैव रुद्रस्य क्षोभकस्तथा ॥ १०८ ॥ अगम्यश्चक्षुरादेश्च श्रोत्रागम्यस्तथैव च । त्वचा न गम्यः कूर्मश्च जिह्वाऽग्राह्यस्तथैव च ॥ १०९ ॥ घ्राणेन्द्रियागम्य एव वाचाऽग्राह्यस्तथैव च । अगम्यश्चैव पाणिभ्यां पदागम्यस्तथैव च ॥ ११० ॥ अग्राह्यो मनसश्चैव बुद्ध्याऽग्राह्यो हरिस्तथा । अहं बुद्ध्या तथाऽग्राह्यश्चेतसाऽग्राह्य एव च ॥ १११ ॥ शङ्खपाणिश्चाव्ययश्च गदापाणिस्तथैव च । शार्ङ्गपाणिश्च कृष्णश्च ज्ञानमूर्तिः परन्तपः ॥ ११२ ॥ तपस्वी ज्ञानगम्यो हि ज्ञानी ज्ञानविदेव च । ज्ञेयश्च ज्ञेयहीनश्च ज्ञप्तिश्चैतन्यरूपकः ॥ ११३ ॥ भावो भाव्यो भवकरो भावनो भवनाशनः । गोविन्दो गोपतिर्गोपः सर्वगोपीसुखप्रदः ॥ ११४ ॥ गोपालो गोगतिश्चैव गोमतिर्गोधरस्तथा । उपेन्द्रश्च नृसिंहश्च शौरिश्चैव जनार्दनः ॥ ११५ ॥ आरणेयो बृहद्भानुर्बृहद्दीप्तिस्तथैव च । दामोदरस्त्रिकालश्च कालज्ञः कालवर्जितः ॥ ११६ ॥ त्रिसन्ध्यो द्वापरं त्रेता प्रजाद्वारं त्रिविक्रमः । विक्रमो दण्डहस्तश्च ह्येकदण्डी त्रिदण्डधृक् ॥ ११७ ॥ सामभेदस्तथोपायः सामरूपी च सामगः । सामवेदो ह्यथर्वश्च सुकृतः सुतरूपणः ॥ ११८ ॥ अथर्ववेदविच्चैव ह्यथर्वाचार्य एव च । ऋग्रूपी चैव ऋग्वेद ऋग्वेदेषु प्रतिष्ठितः ॥ ११९ ॥ यजुर्वेत्ता यजुर्वेदो यजुर्वेदविदेकपात् । बहुपाच्च सुपाच्चैव तथैव च सहस्रपात् ॥ १२० ॥ चतुष्पाच्च द्विपाच्चैव स्मृतिर्न्यायो यमो बली । सन्न्यासी चैव सन्न्यासश्चतुराश्रम एव च ॥ १२१ ॥ ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वर्णस्तथैव च ॥ १२२ ॥ शीलदः शीलसम्पन्नो दुःशीलपरिवर्जितः । मोक्षोऽध्यात्मसमाविष्टः स्तुतिः स्तोता च पूजकः ॥ १२३ ॥ पूज्यो वाक्करणं चैव वाच्यं चैव तु वाचकः । वेत्ता व्याकरणं चैव वाक्यं चैव च वाक्यवित ॥ १२४ ॥ वाक्यगम्यस्तीर्थवासी तीर्थस्तीर्थी च तीर्थवित् । तीर्थादिभूतः साङ्ख्यश्च निरुक्तं त्वधिदैवतम् ॥ १२५ ॥ प्रणवः प्रणवेशश्च प्रणवेन प्रवन्दितः । प्रणवेन च लक्ष्यो वै गायत्री च गदाधरः ॥ १२६ ॥ शालग्रामनिवासी च शालग्रामस्तथैव च । जलशायी योगशायी शेषशायी कुशेशयः ॥ १२७ ॥ महीभर्ता च कार्यं च कारणं पृथिवीधरः । प्रजापतिः शाश्वतश्च काम्यः कामयिता विराट् ॥ १२८ ॥ सम्राट् पूषा तथा स्वर्गो रथस्थः सारथिर्बलम् । धनी धनप्रदो धन्यो यादवानां हिते रतः ॥ १२९ ॥ अर्जुनस्य प्रियश्चैव ह्यर्जुनो भीम एव च । पराक्रमो दुर्विषहः सर्वशास्त्रविशारदः ॥ १३० ॥ सारस्वतो महाभीष्मः पारिजातहरस्तथा । अमृतस्य प्रदाता च क्षीरोदः क्षीरमेव च ॥ १३१ ॥ इन्द्रात्मजस्तस्य गोप्ता गोवर्धनधरस्तथा । कंसस्य नाशनस्तद्वद्धस्तिपो हस्तिनाशनः ॥ १३२ ॥ शिपिविष्टः प्रसन्नश्च सर्वलोकार्तिनाशनः । मुद्रो मुद्राकरश्चैव सर्वमुद्राविवर्जितः ॥ १३३ ॥ देही देहस्थितश्चैव देहस्य च नियामकः । श्रोता श्रोत्रनियन्ता च श्रोतव्यः श्रवणं तथा ॥ १३४ ॥ त्वक्-स्थितश्च स्पर्शयित्वा स्पृश्यं च स्पर्शनं तथा । रूपद्रष्टा च चक्षुःस्थो नियन्ता चक्षुषस्तथा ॥ १३५ ॥ दृश्यं चैव तु जिह्वास्थो रसज्ञश्च नियामकः । घ्राणस्थो घ्राणकृद्घ्राता घ्राणेन्द्रियनियामकः ॥ १३६ ॥ वाक्-स्थो वक्ता च वक्तव्यो वचनं वाङ्नियामकः । प्राणिस्थः शिल्पकृच्छिल्पो हस्तयोश्च नियामकः ॥ १३७ ॥ पदव्यश्चैव गन्ता च गन्तव्यं गमनं तथा । नियन्ता पादयोश्चैव पाद्यभाक् च विसर्गकृ ॥ १३८ ॥ विसर्गस्य नियन्ता च ह्युपस्थस्थः सुखं तथा । उपस्थस्य नियन्ता च तदानन्दकरश्च ह ॥ १३९ ॥ शत्रुघ्नः कार्तवीर्यश्च दत्तात्रेयस्तथैव च । अलर्कस्य हितश्चैव कार्तवीर्यनिकृन्तनः ॥ १४० ॥ कालनेमिर्महानेमिर्मेघो मेघपतिस्तथा । अन्नप्रदोऽन्नरूपी च ह्यन्नादोऽन्नप्रवर्तकः ॥ १४१ ॥ धूमकृद्धूमरूपश्च देवकीपुत्र उत्तमः । देवक्यानन्दनो नन्दो रोहिण्याः प्रिय एव च ॥ १४२ ॥ वसुदेवप्रियश्चैव वसुदेवसुतस्तथा । दुन्दुभिर्हासरूपश्च पुष्पहासस्तथैव च ॥ १४३ ॥ अट्‍टहासप्रियश्चैव सर्वाध्यक्षः क्षरोऽक्षरः । अच्युतश्चैव सत्येशः सत्यायाश्च प्रियो वरः ॥ १४४ ॥ रुक्मिण्याश्च पतिश्चैव रुक्मिण्यावल्लभस्तथा । गोपीनां वल्लभश्चैव पुण्यश्लोकश्च विश्रुतः ॥ १४५ ॥ वृषाकपिर्यमो गुह्यो मुकुलश्च बुधस्तथा । राहुः केतुर्ग्रहो ग्राहो गजेन्द्रमुखमेलकः ॥ १४६ ॥ ग्राहस्य विनिहन्ता च ग्रामणी रक्षकस्तथा । किन्नरश्चैव सिद्धश्च छन्दः स्वच्छन्द एव च ॥ १४७ ॥ विश्वरूपो विशालाक्षो दैत्यसूदन एव च । अनन्तरूपो भूतस्थो देवदानवसंस्थितः ॥ १४८ ॥ सुषुप्तिस्थः सुषुप्तिश्च स्थानं स्थानान्त एव च । जगत्स्थश्चैव जागर्ता स्थानं जागरितं तथा ॥ १४९ ॥ स्वप्नस्थः स्वप्नवित्स्वप्नस्थानं स्वप्नस्तथैव च । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तेश्च विहीनो वै चतुर्थकः ॥ १५० ॥ विज्ञानं वेद्यरूपं च जीवो जीवयिता तथा । भुवनाधिपतिश्चैव भुवनानां नियामकः ॥ १५१ ॥ पातालवासी पातालं सर्वज्वरविनाशनः । परमानन्दरूपी च धर्माणां च प्रवर्तकः ॥ १५२ ॥ सुलभो दुर्लभश्चैव प्राणायामपरस्तथा । प्रत्याहारो धारकश्च प्रत्याहारकरस्तथा ॥ १५३ ॥ प्रभा कान्तिस्तथा ह्यर्चिः शुद्धस्फटिकसन्निभः । अग्राहश्चैव गौरश्च सर्वः शुचिरभिष्टुतः ॥ १५४ ॥ वषट्कारो वषड्वौषट् स्वाहा स्वधा रतिस्तथा । पक्ता नन्दयिता भोक्ता बोद्धा भावयिता तथा ॥ १५५ ॥ ज्ञानात्मा चैव देहात्मा भूमा सर्वेश्वरेश्वरः । नदी नन्दी च नन्दीशो भारतस्तरुनाशनः ॥ १५६ ॥ चक्रपः श्रीपतिश्चैव नृपाणां चक्रवर्तिनाम् । ईशश्च सर्वदेवानां द्वारकासंस्थितस्तथा ॥ १५७ ॥ पुष्करः पुष्कराध्यक्षः पुष्करद्वीप एव च । भरतो जनको जन्यः सर्वाकारविवर्जितः ॥ १५८ ॥ निराकारो निर्निमित्तो निरातङ्को निराश्रयः ॥ ॥ फलश्रुति ॥ इति नामसहस्रं ते वृषभध्वज कीर्तितम् । देवस्य विष्णोरीशस्य सर्वपापविनाशनम् ॥ १५९ ॥ पठन् द्विजश्च विष्णुत्वं क्षत्रियो जयमाप्नुयात् । वैश्यो धनं सुखं शूद्रो विष्णुभक्तिसमन्वितः ॥ १६० ॥ ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे आचारकाण्डे श्री विष्णु सहस्रनाम स्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥