Pitru Tarpanam – पितृतर्पणम्

पितृ तर्पणम् शुचिः – अपवित्रः पवित्रोवा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ पुण्डरीकाक्ष पुण्डरीकाक्ष पुण्डरीकाक्ष ॥ प्रार्थना – शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्व विघ्नोपशान्तये ॥ वक्रतुण्ड महाकाय कोटिसूर्यसमप्रभ । निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥ ओं श्री महागणाधिपतये नमः । आचम्य – ओं केशवाय स्वाहा । ओं नारायणाय स्वाहा । ओं माधवाय स्वाहा । ओं गोविन्दाय नमः । ओं विष्णवे नमः । ओं मधुसूदनाय नमः । ओं त्रिविक्रमाय नमः । ओं वामनाय नमः । ओं श्रीधराय नमः । ओं हृषीकेशाय नमः । ओं पद्मनाभाय नमः । ओं दामोदराय नमः । ओं सङ्कर्षणाय नमः । ओं वासुदेवाय नमः । ओं प्रद्युम्नाय नमः । ओं अनिरुद्धाय नमः । ओं पुरुषोत्तमाय नमः । ओं अथोक्षजाय नमः । ओं नारसिंहाय नमः । ओं अच्युताय नमः । ओं जनार्दनाय नमः । ओं उपेन्द्राय नमः । ओं हरये नमः । ओं श्री कृष्णाय नमः । पवित्रं – ओं पवित्रवन्त: परिवाजमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महस्समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम् ॥ पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वत: । अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तस्तत्समाशत ॥ पवित्रं धृत्वा ॥ भूतोच्छाटनम् – उत्तिष्ठन्तु भूतपिशाचाः एते भूमिभारकाः । एतेषामविरोधेन ब्रह्मकर्म समारभे ॥ प्राणायामं – ओं भूः । ओं भुवः । ओं सुवः । ओं महः । ओं जनः । ओं तपः । ओं सत्यम् । तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो न: प्रचोदयात् । ओमापो ज्योती रसोमृतं ब्रह्म भूर्भुवस्सुवरोम् । सङ्कल्पम् – श्री गोविन्द गोविन्द गोविन्द । श्रीमहाविष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणः द्वितीय परार्थे श्वेतवराह कल्पे वैवस्वत मन्वन्तरे कलियुगे प्रथमपादे जम्बूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिण दिग्भागे श्रीशैलस्य ___ प्रदेशे ___, ___ नद्योः मध्ये पुण्यप्रदेशे समस्त देवता ब्राह्मण आचार्य हरि हर गुरु चरण सन्निधौ अस्मिन् वर्तमने व्यावहरिक चान्द्रमानेन श्री ____ नाम संवत्सरे ___ अयने ___ ऋतौ ___ मासे ___ पक्षे ___ तिथौ ___ वासरे श्रीविष्णु नक्षत्रे श्रीविष्णु योगे श्रीविष्णु करण एवं गुण विशेषण विशिष्टायां पुण्यतिथौ ॥ प्राचीनावीती ॥ अस्मत् पितॄनुद्दिश्य अस्मत् पितॄणां पुण्यलोकावाप्त्यर्थं अस्मत् पितृ तर्पणं करिष्ये ॥ सव्यम् ॥ नमस्कारम् – ईशानः पितृरूपेण महादेवो महेश्वरः । प्रीयतां भगवानीशः परमात्मा सदाशिवः ॥ १ देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमस्स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमो नमः ॥ २ मन्त्रमध्ये क्रियामध्ये विष्णोस्स्मरण पूर्वकम् । यत्किञ्चित्क्रियते कर्म तत्कोटि गुणितं भवेत् ॥ ४ विष्णुर्विष्णुर्विष्णुः ॥ (दक्षिण दिशमावर्तय) अर्घ्यपात्र उपचारः – अर्घ्यपात्रयोः अमीगन्धाः । पुष्पार्था इमे अक्षताः । अमी कुशाः । ॥ सव्यम् ॥ नमस्कृत्य । ओं आयन्तु नः पितरस्सोम्यासोऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देव यानैः । अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदं त्वधि ब्रुवन्तु ते अवन्त्वस्मान् ॥ इदं पितृभ्यो नमो अस्त्वद्य ये पूर्वासो य उपरास ईयुः । ये पार्थिवे रजस्या निषत्ता ये वा नूनं सुवृजनासु विक्षु ॥ पितृदेवताभ्यो नमः । ओं आगच्छन्तु मे पितर इमं गृह्णन्तु जलाञ्जलिम् । ॥ प्राचीनावीती ॥ पित्रादि तर्पणं । (* ब्राह्मणाः – शर्माणं, क्षत्रियाः – वर्माणं, वैश्याः – गुप्तं, इतर – दासं ) (मुख्यसूचना – सजीव तर्पणं न करोतु इति प्रतिबन्धः - जीवित लोगों का तर्पण न करें) अस्मत् पितरं __(गोत्रं)__ गोत्रं __(नामं)__ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् पितामहं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* रुद्ररूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् प्रपितामहं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* आदित्यरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातरं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् पितामहीं ___ गोत्रां ___ दां रुद्ररूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् प्रपितामहीं ___ गोत्रां ___ दां आदित्यरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् सापत्नीमातरं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातामहं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातुः पितामहं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* रुद्ररूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातुः प्रपितामहं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* आदित्यरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातामहीं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातुः पितामहीं ___ गोत्रां ___ दां रुद्ररूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातुः प्रपितामहीं ___ गोत्रां ___ दां आदित्यरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् आत्मपत्नीं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् सुतं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् भ्रातरं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् ज्येष्ठ/कनिष्ठ पितृव्यं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् मातुलं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् दुहितरं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् भगिनीं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् दौहित्रं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् भगिनेयकं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् पितृष्वसारं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् ज्येष्ठ/कनिष्ठ मातृष्वसारं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् जामातरं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् भावुकं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् स्नुषां ___ गोत्रं ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् श्वशुरं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् श्वश्रूं ___ गोत्रां ___ दां वसुरूपां स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् स्यालकं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् स्वामिनं/आचार्यं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् गुरुं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । अस्मत् रिक्थिनं ___ गोत्रं ___ शर्माणं* वसुरूपं स्वधा नमस्तर्पयामि तर्पयामि तर्पयामि । पितृदेवताभ्यो नमः । सुप्रीतो भवतु । कुशोदकम् – ॥ प्राचीनावीती ॥ एषान्नमाता न पिता न बन्धुः नान्य गोत्रिणः । ते सर्वे तृप्तिमायान्तु मयोत्सृष्टैः कुशोदकैः ॥ तृप्यत तृप्यत तृप्यत तृप्यत तृप्यत । इष्पीडनोदकम् – ॥ निवीती ॥ येके चास्मत्कुलेजाताः अपुत्राः गोत्रिणो मृताः । ते गृह्णन्तु मया दत्तं वस्त्रनिष्पीडनोदकम् । समर्पणम् – ॥ सव्यम् ॥ कायेन वाचा मनसैन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेस्स्वभावात् । करोमि यद्यत्सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि । नमो ब्रह्मण्यदेवाय गो ब्राह्मण हिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥ पवित्रं विसृज्य । ओं शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ओं तत्सत् ब्रह्मार्पणमस्तु ॥