Sri Dattatreya Sahasranamavali 1 – श्री दत्तात्रेय सहस्रनामावली 1 | 1000 Names

॥ श्री दत्तात्रेय सहस्रनामावली १ ॥
मुनयः ऊचुः ।
निखिलागमतत्त्वज्ञ ब्रह्मध्यानपरायण ।
वदास्माकं मुक्त्युपायं सूत सर्वोपकारकम् ॥ १ ॥
सूत उवाच ।
निगमागमतत्त्वज्ञो ह्यवधूतश्चिदम्बरः ।
भक्तवात्सल्यप्रवणो दत्त एव हि केवलः ॥ ३ ॥
दत्तस्य नामसाहस्रं तस्य प्रीतिविवर्धनम् ।
यस्त्विदं पठते नित्यं दत्तात्रेयैकमानसः ॥ ५ ॥
॥ विनियोगः ॥
अस्य श्रीमद्दत्तात्रेयसहस्रनामस्तोत्रमन्त्रस्य अवधूत ऋषिः, अनुष्टुप् छन्दः, दिगम्बरो देवता, ओं बीजं, ह्रीं शक्तिः, क्रौं कीलकं, श्रीदत्तात्रेयप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ।
॥ ध्यानम् ॥
दिगम्बरं भस्मविलेपिताङ्गं बोधात्मकं मुक्तिकरं प्रसन्नम् ।
निर्मानसं श्यामतनुं भजेऽहं दत्तात्रेयं ब्रह्मसमाधियुक्तम् ॥
॥ नामावली ॥
ओं दत्तात्रेयाय नमः ।
ओं महायोगिने नमः ।
ओं योगेशाय नमः ।
ओं अमरप्रभवे नमः ।
ओं मुनये नमः ।
ओं दिगम्बराय नमः ।
ओं बालाय नमः ।
ओं मायामुक्ताय नमः ।
ओं मदापहाय नमः ।
ओं अवधूताय नमः ।
ओं महानाथाय नमः ।
ओं शङ्कराय नमः ।
ओं अमरवल्लभाय नमः ।
ओं महादेवाय नमः ।
ओं आदिदेवाय नमः ।
ओं पुराणप्रभवे नमः ।
ओं ईश्वराय नमः ।
ओं सत्त्वकृते नमः ।
ओं सत्त्वभृते नमः ।
ओं भावाय नमः । २०
ओं सत्त्वात्मने नमः ।
ओं सत्त्वसागराय नमः ।
ओं सत्त्वविदे नमः ।
ओं सत्त्वसाक्षिणे नमः ।
ओं सत्त्वसाध्याय नमः ।
ओं अमराधिपाय नमः ।
ओं भूतकृते नमः ।
ओं भूतभृते नमः ।
ओं भूतात्मने नमः ।
ओं भूतसम्भवाय नमः ।
ओं भूतभावाय नमः ।
ओं भवाय नमः ।
ओं भूतविदे नमः ।
ओं भूतकारणाय नमः ।
ओं भूतसाक्षिणे नमः ।
ओं प्रभूतये नमः ।
ओं भूतानां परमायै गतये नमः ।
ओं भूतसङ्गविहीनात्मने नमः ।
ओं भूतात्मने नमः ।
ओं भूतशङ्कराय नमः । ४०
ओं भूतनाथाय नमः ।
ओं महानाथाय नमः ।
ओं आदिनाथाय नमः ।
ओं महेश्वराय नमः ।
ओं सर्वभूतनिवासात्मने नमः ।
ओं भूतसन्तापनाशनाय नमः ।
ओं सर्वात्माय नमः ।
ओं सर्वभृते नमः ।
ओं सर्वाय नमः ।
ओं सर्वज्ञाय नमः ।
ओं सर्वनिर्णयाय नमः ।
ओं सर्वसाक्षिणे नमः ।
ओं बृहद्भानवे नमः ।
ओं सर्वविदे नमः ।
ओं सर्वमङ्गलाय नमः ।
ओं शान्ताय नमः ।
ओं सत्याय नमः ।
ओं समाय नमः ।
ओं पूर्णाय नमः ।
ओं एकाकिने नमः । ६०
ओं कमलापतये नमः ।
ओं रामाय नमः ।
ओं रामप्रियाय नमः ।
ओं विरामाय नमः ।
ओं रामकारणाय नमः ।
ओं शुद्धात्मने नमः ।
ओं पावनाय नमः ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं प्रतीताय नमः ।
ओं परमार्थभृते नमः ।
ओं हंससाक्षिणे नमः ।
ओं विभवे नमः ।
ओं प्रभवे नमः ।
ओं प्रलयाय नमः ।
ओं सिद्धात्मने नमः ।
ओं परमात्मने नमः ।
ओं सिद्धानां परमायै गतये नमः ।
ओं सिद्धिसिद्धाय नमः ।
ओं साध्याय नमः ।
ओं साधनाय नमः । ८०
ओं उत्तमाय नमः ।
ओं सुलक्षणाय नमः ।
ओं सुमेधाविने नमः ।
ओं विद्यावते नमः ।
ओं विगतान्तराय नमः ।
ओं विज्वराय नमः ।
ओं महाबाहवे नमः ।
ओं बहुलानन्दवर्धनाय नमः ।
ओं अव्यक्तपुरुषाय नमः ।
ओं प्राज्ञाय नमः ।
ओं परज्ञाय नमः ।
ओं परमार्थदृशे नमः ।
ओं परापरविनिर्मुक्ताय नमः ।
ओं युक्ताय नमः ।
ओं तत्त्वप्रकाशवते नमः ।
ओं दयावते नमः ।
ओं भगवते नमः ।
ओं भाविने नमः ।
ओं भावात्मने नमः ।
ओं भावकारणाय नमः । १००
ओं भवसन्तापनाशाय नमः ।
ओं पुष्पवते नमः ।
ओं पण्डिताय नमः ।
ओं बुधाय नमः ।
ओं प्रत्यक्षवस्तवे नमः ।
ओं विश्वात्मने नमः ।
ओं प्रत्यग्ब्रह्मसनातनाय नमः ।
ओं प्रमाणविगताय नमः ।
ओं प्रत्याहारनियोजकाय नमः ।
ओं प्रणवाय नमः ।
ओं प्रणवातीताय नमः ।
ओं प्रमुखाय नमः ।
ओं प्रलयात्मकाय नमः ।
ओं मृत्युञ्जयाय नमः ।
ओं विविक्तात्मने नमः ।
ओं शङ्करात्मने नमः ।
ओं परस्मै वपुषे नमः ।
ओं परमाय नमः ।
ओं तनुविज्ञेयाय नमः ।
ओं परमात्मनि संस्थिताय नमः । १२०
ओं प्रबोधकलनाधाराय नमः ।
ओं प्रभावप्रवरोत्तमाय नमः ।
ओं चिदम्बराय नमः ।
ओं चिद्विलासाय नमः ।
ओं चिदाकाशाय नमः ।
ओं चिदुत्तमाय नमः ।
ओं चित्तचैतन्यचित्तात्मने नमः ।
ओं देवानां परमायै गतये नमः ।
ओं अचेत्याय नमः ।
ओं चेतनाधाराय नमः ।
ओं चेतनाचित्तविक्रमाय नमः ।
ओं चित्तात्मने नमः ।
ओं चेतनारूपाय नमः ।
ओं लसत्पङ्कजलोचनाय नमः ।
ओं परस्मै ब्रह्मणे नमः ।
ओं परस्मै ज्योतिषे नमः ।
ओं परस्मै धाम्ने नमः ।
ओं परस्मै तपसे नमः ।
ओं परस्मै सूत्राय नमः ।
ओं परस्मै तन्त्राय नमः । १४०
ओं पवित्राय नमः ।
ओं परमोहवते नमः ।
ओं क्षेत्रज्ञाय नमः ।
ओं क्षेत्रगाय नमः ।
ओं क्षेत्राय नमः ।
ओं क्षेत्राधाराय नमः ।
ओं पुरञ्जनाय नमः ।
ओं क्षेत्रशून्याय नमः ।
ओं लोकसाक्षिणे नमः ।
ओं क्षेत्रवते नमः ।
ओं बहुनायकाय नमः ।
ओं योगेन्द्राय नमः ।
ओं योगपूज्याय नमः ।
ओं योग्याय नमः ।
ओं आत्मविदां शुचये नमः ।
ओं योगमायाधराय नमः ।
ओं स्थाणवे नमः ।
ओं अचलाय नमः ।
ओं कमलापतये नमः ।
ओं योगेशाय नमः । १६०
ओं योगनिर्मात्रे नमः ।
ओं योगज्ञानप्रकाशनाय नमः ।
ओं योगपालाय नमः ।
ओं लोकपालाय नमः ।
ओं संसारतमनाशनाय नमः ।
ओं गुह्याय नमः ।
ओं गुह्यतमाय नमः ।
ओं गुप्ताय नमः ।
ओं मुक्ताय नमः ।
ओं युक्ताय नमः ।
ओं सनातनाय नमः ।
ओं गहनाय नमः ।
ओं गगनाकाराय नमः ।
ओं गम्भीराय नमः ।
ओं गणनायकाय नमः ।
ओं गोविन्दाय नमः ।
ओं गोपतये नमः ।
ओं गोप्त्रे नमः ।
ओं गोभागाय नमः ।
ओं भावसंस्थिताय नमः । १८०
ओं गोसाक्षिणे नमः ।
ओं गोतमारये नमः ।
ओं गान्धाराय नमः ।
ओं गगनाकृतये नमः ।
ओं योगयुक्ताय नमः ।
ओं भोगयुक्ताय नमः ।
ओं शङ्कामुक्तसमाधिमते नमः ।
ओं सहजाय नमः ।
ओं सकलेशानाय नमः ।
ओं कार्तवीर्यवरप्रदाय नमः ।
ओं सरजाय नमः ।
ओं विरजसे नमः ।
ओं पुंसे नमः ।
ओं पावनाय नमः ।
ओं पापनाशनाय नमः ।
ओं परावरविनिर्मुक्ताय नमः ।
ओं परस्मै ज्योतिषे नमः ।
ओं पुरातनाय नमः ।
ओं नानाज्योतिषे नमः ।
ओं अनेकात्मने नमः । २००
ओं स्वयंज्योतये नमः ।
ओं सदाशिवाय नमः ।
ओं दिव्यज्योतिर्मयाय नमः ।
ओं सत्यविज्ञानभास्कराय नमः ।
ओं नित्यशुद्धाय नमः ।
ओं पराय नमः ।
ओं पूर्णाय नमः ।
ओं प्रकाशाय नमः ।
ओं प्रकटोद्भवाय नमः ।
ओं प्रमादविगताय नमः ।
ओं परेशाय नमः ।
ओं परविक्रमाय नमः ।
ओं योगिने नमः ।
ओं योगाय नमः ।
ओं योगपाय नमः ।
ओं योगाभ्यासप्रकाशनाय नमः ।
ओं योक्त्रे नमः ।
ओं मोक्त्रे नमः ।
ओं विधात्रे नमः ।
ओं त्रात्रे नमः । २२०
ओं पात्रे नमः ।
ओं निरायुधाय नमः ।
ओं nित्यमुक्ताय नमः ।
ओं नित्ययुक्ताय नमः ।
ओं सत्याय नमः ।
ओं सत्यपराक्रमाय नमः ।
ओं सत्त्वशुद्धिकराय नमः ।
ओं सत्त्वाय नमः ।
ओं सत्त्वभृतां गतये नमः ।
ओं श्रीधराय नमः ।
ओं श्रीवपुषे नमः ।
ओं श्रीमते नमः ।
ओं श्रीनिवासाय नमः ।
ओं अमरार्चिताय नमः ।
ओं श्रीनिधये नमः ।
ओं श्रीपतये नमः ।
ओं श्रेष्ठाय नमः ।
ओं श्रेयस्काय नमः ।
ओं चरमाश्रयाय नमः ।
ओं त्यागिने नमः । २४०
ओं त्यागार्थसम्पन्नाय नमः ।
ओं त्यागात्मने नमः ।
ओं त्यागविग्रहाय नमः ।
ओं त्यागलक्षणसिद्धात्मने नमः ।
ओं त्यागज्ञाय नमः ।
ओं त्यागकारणाय नमः ।
ओं भोगाय नमः ।
ओं भोक्त्रे नमः ।
ओं भोग्याय नमः ।
ओं भोगसाधनकारणाय नमः ।
ओं भोगिने नमः ।
ओं भोगार्थसम्पन्नाय नमः ।
ओं भोगज्ञानप्रकाशनाय नमः ।
ओं केवलाय नमः ।
ओं केशवाय नमः ।
ओं कृष्णाय नमः ।
ओं कंवाससे नमः ।
ओं कमलालयाय नमः ।
ओं कमलासनपूज्याय नमः ।
ओं हरये नमः । २६०
ओं अज्ञानखण्डनाय नमः ।
ओं महात्मने नमः ।
ओं महदादये नमः ।
ओं महेशोत्तमवन्दिताय नमः ।
ओं मनोबुद्धिविहीनात्मने नमः ।
ओं मानात्मने नमः ।
ओं मानवाधिपाय नमः ।
ओं भुवनेशाय नमः ।
ओं विभूतये नमः ।
ओं धृतये नमः ।
ओं मेधायै नमः ।
ओं स्मृतये नमः ।
ओं दयायै नमः ।
ओं दुःखदावानलाय नमः ।
ओं बुद्धाय नमः ।
ओं प्रबुद्धाय नमः ।
ओं परमेश्वराय नमः ।
ओं कामघ्ने नमः ।
ओं क्रोधघ्ने नमः ।
ओं दम्भदर्पमदापहाय नमः । २८०
ओं अज्ञानतिमिरारये नमः ।
ओं भवारये नमः ।
ओं भुवनेश्वराय नमः ।
ओं रूपकृते नमः ।
ओं रूपभृते नमः ।
ओं रूपिणे नमः ।
ओं रूपात्मने नमः ।
ओं रूपकारणाय नमः ।
ओं रूपज्ञाय नमः ।
ओं रूपसाक्षिणे नमः ।
ओं नामरूपाय नमः ।
ओं गुणान्तकाय नमः ।
ओं अप्रमेयाय नमः ।
ओं प्रमेयाय नमः ।
ओं प्रमाणाय नमः ।
ओं प्रणवाश्रयाय नमः ।
ओं प्रमाणरहिताय नमः ।
ओं अचिन्त्याय नमः ।
ओं चेतनाविगताय नमः ।
ओं अजराय नमः । ३००
ओं अक्षराय नमः ।
ओं अक्षरमुक्ताय नमः ।
ओं विज्वराय नमः ।
ओं ज्वरनाशनाय नमः ।
ओं विशिष्टाय नमः ।
ओं वित्तशास्त्रिणे नमः ।
ओं दृष्टाय नमः ।
ओं दृष्टान्तवर्जिताय नमः ।
ओं गुणेशाय नमः ।
ओं गुणकायाय नमः ।
ओं गुणात्मने नमः ।
ओं गुणभावनाय नमः ।
ओं अनन्तगुणसम्पन्नाय नमः ।
ओं गुणगर्भाय नमः ।
ओं गुणाधिपाय नमः ।
ओं गणेशाय नमः ।
ओं गुणनाथाय नमः ।
ओं गुणात्मने नमः ।
ओं गणभावनाय नमः ।
ओं गणबन्धवे नमः । ३२०
ओं विवेकात्मने नमः ।
ओं गुणयुक्ताय नमः ।
ओं पराक्रमिणे नमः ।
ओं अतर्क्याय नमः ।
ओं क्रतवे नमः ।
ओं अग्नये नमः ।
ओं कृतज्ञाय नमः ।
ओं सफलाश्रयाय नमः ।
ओं यज्ञाय नमः ।
ओं यज्ञफलदाय नमः ।
ओं यज्ञाय नमः ।
ओं इज्याय नमः ।
ओं अमरोत्तमाय नमः ।
ओं हिरण्यगर्भाय नमः ।
ओं श्रीगर्भाय नमः ।
ओं खगर्भाय नमः ।
ओं कुणपेश्वराय नमः ।
ओं मायागर्भाय नमः ।
ओं लोकगर्भाय नमः ।
ओं स्वयम्भुवे नमः । ३४०
ओं भुवनान्तकाय नमः ।
ओं निष्पापाय नमः ।
ओं निबिडाय नमः ।
ओं नन्दिने नमः ।
ओं बोधिने नमः ।
ओं बोधसमाश्रयाय नमः ।
ओं बोधात्मने नमः ।
ओं बोधनात्मने नमः ।
ओं भेदवैतण्डखण्डनाय नमः ।
ओं स्वाभाव्याय नमः ।
ओं भावनिर्मुक्ताय नमः ।
ओं व्यक्ताय नमः ।
ओं अव्यक्तसमाश्रयाय नमः ।
ओं नित्यतृप्ताय नमः ।
ओं निराभासाय नमः ।
ओं निर्वाणाय नमः ।
ओं शरणाय नमः ।
ओं सुहृते नमः ।
ओं गुह्येशाय नमः ।
ओं गुणगम्भीराय नमः । ३६०
ओं गुणदोषनिवारणाय नमः ।
ओं गुणसङ्गविहीनाय नमः ।
ओं योगारेर्दर्पनाशनाय नमः ।
ओं आनन्दाय नमः ।
ओं परमानन्दाय नमः ।
ओं स्वानन्दसुखवर्धनाय नमः ।
ओं सत्यानन्दाय नमः ।
ओं चिदानन्दाय नमः ।
ओं सर्वानन्दपरायणाय नमः ।
ओं सद्रूपाय नमः ।
ओं सहजाय नमः ।
ओं सत्याय नमः ।
ओं स्वानन्दाय नमः ।
ओं सुमनोहराय नमः ।
ओं सर्वाय नमः ।
ओं सर्वान्तराय नमः ।
ओं पूर्वात्पूर्वतराय नमः ।
ओं खमयाय नमः ।
ओं खपराय नमः ।
ओं खादये नमः । ३८०
ओं खंब्रह्मणे नमः ।
ओं खतनवे नमः ।
ओं खगाय नमः ।
ओं खवाससे नमः ।
ओं खविहीनाय नमः ।
ओं खनिधये नमः ।
ओं खपराश्रयाय नमः ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं आदिरूपाय नमः ।
ओं सूर्यमण्डलमध्यगाय नमः ।
ओं अमोघाय नमः ।
ओं परमामोघाय नमः ।
ओं परोक्षाय नमः ।
ओं परदाय नमः ।
ओं कवये नमः ।
ओं विश्वचक्षुषे नमः ।
ओं विश्वसाक्षिणे नमः ।
ओं विश्वबाहवे नमः ।
ओं धनेश्वराय नमः ।
ओं धनञ्जयाय नमः । ४००
ओं महातेजसे नमः ।
ओं तेजिष्ठाय नमः ।
ओं तैजसाय नमः ।
ओं सुखिने नमः ।
ओं ज्योतिषे नमः ।
ओं ज्योतिर्मयाय नमः ।
ओं जेत्रे नमः ।
ओं ज्योतिषां ज्योतिरात्मकाय नमः ।
ओं ज्योतिषामपि ज्योतिषे नमः ।
ओं जनकाय नमः ।
ओं जनमोहनाय नमः ।
ओं जितेन्द्रियाय नमः ।
ओं जितक्रोधाय नमः ।
ओं जितात्मने नमः ।
ओं जितमानसाय नमः ।
ओं जितसङ्गाय नमः ।
ओं जितप्राणाय नमः ।
ओं जितसंसारवासनाय नमः ।
ओं निर्वासनाय नमः ।
ओं निरालम्बाय नमः । ४२०
ओं निर्योगक्षेमवर्जिताय नमः ।
ओं निरीहाय नमः ।
ओं निरहङ्काराय नमः ।
ओं निराशिषे नमः ।
ओं निरुपाधिकाय नमः ।
ओं नित्यबोधाय नमः ।
ओं विविक्तात्मने नमः ।
ओं विशुद्धोत्तमगौरवाय नमः ।
ओं विद्यार्थिने नमः ।
ओं परमार्थिने नमः ।
ओं श्रद्धार्थिने नमः ।
ओं साधनात्मकाय नमः ।
ओं प्रत्याहारिणे नमः ।
ओं निराहारिणे नमः ।
ओं सर्वाहारपरायणाय नमः ।
ओं नित्यशुद्धाय नमः ।
ओं निराकाङ्क्षिणे नमः ।
ओं पारायणपरायणाय नमः ।
ओं अणोरणुतराय नमः ।
ओं सूक्ष्माय नमः ।
ओं स्थूलाय नमः । ४४०
ओं स्थूलतराय नमः ।
ओं एकाय नमः ।
ओं अनेकरूपाय नमः ।
ओं विश्वरूपाय नमः ।
ओं सनातनाय नमः ।
ओं नैकरूपाय नमः ।
ओं विरूपात्मने नमः ।
ओं नैकबोधमयाय नमः ।
ओं नैकनाममयाय नमः ।
ओं नैकविद्याविवर्धनाय नमः ।
ओं एकाय नमः ।
ओं एकान्तिकाय नमः ।
ओं नानाभावविवर्जिताय नमः ।
ओं एकाक्षराय नमः ।
ओं बीजाय नमः ।
ओं पूर्णबिम्बाय नमः ।
ओं सनातनाय नमः ।
ओं मन्त्रवीर्याय नमः ।
ओं मन्त्रबीजाय नमः ।
ओं शास्त्रवीर्याय नमः । ४६०
ओं जगत्पतये नमः ।
ओं नानावीर्यधराय नमः ।
ओं शक्रेशाय नमः ।
ओं पृथिवीपतये नमः ।
ओं प्राणेशाय नमः ।
ओं प्राणदाय नमः ।
ओं प्राणाय नमः ।
ओं प्राणायामपरायणाय नमः ।
ओं प्राणपञ्चकनिर्मुक्ताय नमः ।
ओं कोशपञ्चकवर्जिताय नमः ।
ओं निश्चलाय नमः ।
ओं निष्कलाय नमः ।
ओं असङ्गाय नमः ।
ओं निष्प्रपञ्चाय नमः ।
ओं निरामयाय नमः ।
ओं निराधाराय नमः ।
ओं निराकाराय नमः ।
ओं निर्विकाराय नमः ।
ओं निरञ्जनाय नमः ।
ओं निष्प्रतीताय नमः । ४८०
ओं निराभासाय नमः ।
ओं निरासक्ताय नमः ।
ओं निराकुलाय नमः ।
ओं निष्ठासर्वगताय नमः ।
ओं निरारम्भाय नमः ।
ओं निराश्रयाय नमः ।
ओं निरन्तराय नमः ।
ओं सर्वगोप्त्रे नमः ।
ओं शान्ताय नमः ।
ओं दान्ताय नमः ।
ओं महामुनये नमः ।
ओं निःशब्दाय नमः ।
ओं सुकृताय नमः ।
ओं स्वस्थाय नमः ।
ओं सत्यवादिने नमः ।
ओं सुरेश्वराय नमः ।
ओं ज्ञानदाय नमः ।
ओं ज्ञानविज्ञानिने नमः ।
ओं ज्ञानात्मने नमः ।
ओं आनन्दपूरिताय नमः । ५००
ओं ज्ञानयज्ञविदां दक्षाय नमः ।
ओं ज्ञानाग्नये नमः ।
ओं ज्वलनाय नमः ।
ओं बुधाय नमः ।
ओं दयावते नमः ।
ओं भवरोगारये नमः ।
ओं चिकित्साचरमागतये नमः ।
ओं चन्द्रमण्डलमध्यस्थाय नमः ।
ओं चन्द्रकोटिसुशीतलाय नमः ।
ओं यन्त्रकृते नमः ।
ओं परमाय नमः ।
ओं यन्त्रिणे नमः ।
ओं यन्त्रारूढापराजिताय नमः ।
ओं यन्त्रविदे नमः ।
ओं यन्त्रवासाय नमः ।
ओं यन्त्राधाराय नमः ।
ओं धराधराय नमः ।
ओं तत्त्वज्ञाय नमः ।
ओं तत्त्वभूतात्मने नमः ।
ओं महत्तत्त्वप्रकाशनाय नमः । ५२०
ओं तत्त्वसङ्ख्यानयोगज्ञाय नमः ।
ओं साङ्ख्यशास्त्रप्रवर्तकाय नमः ।
ओं अनन्तविक्रमाय नमः ।
ओं देवाय नमः ।
ओं माधवाय नमः ।
ओं धनेश्वराय नमः ।
ओं साधवे नमः ।
ओं साधुवरिष्ठात्मने नमः ।
ओं सावधानाय नमः ।
ओं अमरोत्तमाय नमः ।
ओं निःसङ्कल्पाय नमः ।
ओं निराधाराय नमः ।
ओं दुर्धराय नमः ।
ओं आत्मविदे नमः ।
ओं पतये नमः ।
ओं आरोग्यसुखदाय नमः ।
ओं प्रवराय नमः ।
ओं वासवाय नमः ।
ओं परेशाय नमः ।
ओं परमोदाराय नमः । ५४०
ओं प्रत्यक्चैतन्यदुर्गमाय नमः ।
ओं दुराधर्षाय नमः ।
ओं दुरावासाय नमः ।
ओं दूरत्वपरिनाशनाय नमः ।
ओं वेदविदे नमः ।
ओं वेदकृते नमः ।
ओं वेदाय नमः ।
ओं वेदात्मने नमः ।
ओं विमलाशयाय नमः ।
ओं विविविक्तसेविने नमः ।
ओं संसारश्रमनाशनाय नमः ।
ओं ब्रह्मयोनये नमः ।
ओं बृहद्योनये नमः ।
ओं विश्वयोनये नमः ।
ओं विदेहवते नमः ।
ओं विशालाक्षाय नमः ।
ओं विश्वनाथाय नमः ।
ओं हाटकाङ्गदभूषणाय नमः ।
ओं अबाध्याय नमः ।
ओं जगदाराध्याय नमः । ५६०
ओं जगदार्जवपालनाय नमः ।
ओं जनवते नमः ।
ओं धनवते नमः ।
ओं धर्मिणे नमः ।
ओं धर्मगाय नमः ।
ओं धर्मवर्धनाय नमः ।
ओं अमृताय नमः ।
ओं शाश्वताय नमः ।
ओं साध्याय नमः ।
ओं सिद्धिदाय नमः ।
ओं सुमनोहराय नमः ।
ओं खलुब्रह्मखलुस्थानाय नमः ।
ओं मुनीनां परमायै गतये नमः ।
ओं उपद्रष्ट्रे नमः ।
ओं श्रेष्ठाय नमः ।
ओं शुचिभूताय नमः ।
ओं अनामयाय नमः ।
ओं वेदसिद्धान्तवेद्याय नमः ।
ओं मानसाह्लादवर्धनाय नमः ।
ओं देहादन्याय नमः । ५८०
ओं गुणादन्याय नमः ।
ओं लोकादन्याय नमः ।
ओं विवेकविदे नमः ।
ओं दुष्टस्वप्नहराय नमः ।
ओं गुरवे नमः ।
ओं गुरुवरोत्तमाय नमः ।
ओं कर्मिणे नमः ।
ओं कर्मविनिर्मुक्ताय नमः ।
ओं संन्यासिने नमः ।
ओं साधकेश्वराय नमः ।
ओं सर्वभावविहीनाय नमः ।
ओं तृष्णासङ्गनिवारकाय नमः ।
ओं त्यागिने नमः ।
ओं त्यागवपुषे नमः ।
ओं त्यागाय नमः ।
ओं त्यागदानविवर्जिताय नमः ।
ओं त्यागकारणत्यागात्मने नमः ।
ओं सद्गुरवे नमः ।
ओं सुखदायकाय नमः ।
ओं दक्षाय नमः । ६००
ओं दक्षादिवन्द्याय नमः ।
ओं ज्ञानवादप्रवर्तकाय नमः ।
ओं शब्दब्रह्ममयात्मने नमः ।
ओं शब्दब्रह्मप्रकाशवते नमः ।
ओं ग्रसिष्णवे नमः ।
ओं प्रभविष्णवे नमः ।
ओं सहिष्णवे नमः ।
ओं विगतान्तराय नमः ।
ओं विद्वत्तमाय नमः ।
ओं महावन्द्याय नमः ।
ओं विशालोत्तमवाचे नमः ।
ओं मुनये नमः ।
ओं ब्रह्मविदे नमः ।
ओं ब्रह्मभावाय नमः ।
ओं ब्रह्मर्षये नमः ।
ओं ब्राह्मणप्रियाय नमः ।
ओं ब्रह्मणे नमः ।
ओं ब्रह्मप्रकाशात्मने नमः ।
ओं ब्रह्मविद्याप्रकाशनाय नमः ।
ओं अत्रिवंशप्रभूतात्मने नमः ।
ओं तापसोत्तमवन्दिताय नमः । ६२०
ओं आत्मवासिने नमः ।
ओं विधेयात्मने नमः ।
ओं अत्रिवंशविवर्धनाय नमः ।
ओं प्रवर्तनाय नमः ।
ओं निवृत्तात्मने नमः ।
ओं प्रलयोदकसन्निभाय नमः ।
ओं नारायणाय नमः ।
ओं महागर्भाय नमः ।
ओं भार्गवप्रियकृत्तमाय नमः ।
ओं सङ्कल्पदुःखदलनाय नमः ।
ओं संसारतमनाशनाय नमः ।
ओं त्रिविक्रमाय नमः ।
ओं त्रिधाकाराय नमः ।
ओं त्रिमूर्तये नमः ।
ओं त्रिगुणात्मकाय नमः ।
ओं भेदत्रयहराय नमः ।
ओं तापत्रयनिवारकाय नमः ।
ओं दोषत्रयविभेदिने नमः ।
ओं संशयार्णवखण्डनाय नमः ।
ओं असंशयाय नमः । ६४०
ओं असम्मूढाय नमः ।
ओं अवादिने नमः ।
ओं राजवन्दिताय नमः ।
ओं राजयोगिने नमः ।
ओं महायोगिने नमः ।
ओं स्वभावगलिताय नमः ।
ओं पुण्यश्लोकाय नमः ।
ओं पवित्राङ्घ्रये नमः ।
ओं ध्यानयोगपरायणाय नमः ।
ओं ध्यानस्थाय नमः ।
ओं ध्यानगम्याय नमः ।
ओं विधेयात्मने नमः ।
ओं पुरातनाय नमः ।
ओं अविज्ञेयाय नमः ।
ओं अन्तरात्मने नमः ।
ओं मुख्यबिम्बसनातनय नमः ।
ओं जीवसञ्जीवनाय नमः ।
ओं जीवाय नमः ।
ओं चिद्विलासाय नमः ।
ओं चिदाश्रयाय नमः । ६६०
ओं महेन्द्राय नमः ।
ओं अमरमान्याय नमः ।
ओं योगेन्द्राय नमः ।
ओं योगवित्तमाय नमः ।
ओं योगधर्माय नमः ।
ओं योगाय नमः ।
ओं तत्त्वाय नमः ।
ओं तत्त्वविनिश्चयाय नमः ।
ओं नैकबाहवे नमः ।
ओं अनन्तात्मने नमः ।
ओं नैकनामपराक्रमाय नमः ।
ओं नैकाक्षिणे नमः ।
ओं नैकपादाय नमः ।
ओं नाथनाथाय नमः ।
ओं उत्तमोत्तमाय नमः ।
ओं सहस्रशीर्ष्णे नमः ।
ओं पुरुषाय नमः ।
ओं सहस्राक्षाय नमः ।
ओं सहस्रपादाय नमः ।
ओं सहस्ररूपदृशे नमः । ६८०
ओं सहस्रारमयोद्धवाय नमः ।
ओं त्रिपादपुरुषाय नमः ।
ओं त्रिपादूर्ध्वाय नमः ।
ओं त्र्यम्बकाय नमः ।
ओं महावीर्याय नमः ।
ओं योगवीर्यविशारदाय नमः ।
ओं विजयिने नमः ।
ओं विनयिने नमः ।
ओं जेत्रे नमः ।
ओं वीतरागिणे नमः ।
ओं विराजिताय नमः ।
ओं रुद्राय नमः ।
ओं रौद्राय नमः ।
ओं महाभीमाय नमः ।
ओं प्राज्ञमुख्याय नमः ।
ओं सदाशुचये नमः ।
ओं अन्तर्ज्योतिषे नमः ।
ओं अनन्तात्मने नमः ।
ओं प्रत्यगात्मने नमः ।
ओं निरन्तराय नमः । ७००
ओं अरूपाय नमः ।
ओं आत्मरूपाय नमः ।
ओं सर्वभावविनिर्वृताय नमः ।
ओं अन्तःशून्याय नमः ।
ओं बहिःशून्याय नमः ।
ओं शून्यात्मने नमः ।
ओं शून्यभावनाय नमः ।
ओं अन्तःपूर्णाय नमः ।
ओं बहिःपूर्णाय नमः ।
ओं पूर्णात्मने नमः ।
ओं पूर्णभावनाय नमः ।
ओं अन्तस्त्यागिने नमः ।
ओं बहिस्त्यागिने नमः ।
ओं त्यागात्मने नमः ।
ओं सर्वयोगवते नमः ।
ओं अन्तर्योगिने नमः ।
ओं बहिर्योगिने नमः ।
ओं सर्वयोगपरायणाय नमः ।
ओं अन्तर्भोगिने नमः ।
ओं बहिर्भोगिने नमः । ७२०
ओं सर्वभोगविदुत्तमाय नमः ।
ओं अन्तर्निष्ठाय नमः ।
ओं बहिर्निष्ठाय नमः ।
ओं सर्वनिष्ठामयाय नमः ।
ओं बाह्यान्तरविमुक्ताय नमः ।
ओं बाह्यान्तरविवर्जिताय नमः ।
ओं शान्ताय नमः ।
ओं शुद्धाय नमः ।
ओं विशुद्धाय नमः ।
ओं निर्वाणाय नमः ।
ओं प्रकृतेः पराय नमः ।
ओं अकालाय नमः ।
ओं कालनेमिने नमः ।
ओं कालकालाय नमः ।
ओं जनेश्वराय नमः ।
ओं कालात्मने नमः ।
ओं कालकर्त्रे नमः ।
ओं कालज्ञाय नमः ।
ओं कालनाशनाय नमः ।
ओं कैवल्यपददात्रे नमः । ७४०
ओं कैवल्यसुखदायकाय नमः ।
ओं कैवल्यकलनाधाराय नमः ।
ओं निर्भराय नमः ।
ओं हर्षवर्धनाय नमः ।
ओं हृदयस्थाय नमः ।
ओं हृषीकेशाय नमः ।
ओं गोविन्दाय नमः ।
ओं गर्भवर्जिताय नमः ।
ओं सकलागमपूज्याय नमः ।
ओं निगमाय नमः ।
ओं निगमाश्रयाय नमः ।
ओं परायै शक्तये नमः ।
ओं परायै कीर्तये नमः ।
ओं परायै वृत्तये नमः ।
ओं निधिस्मृतये नमः ।
ओं परविद्याय नमः ।
ओं परायै क्षान्तये नमः ।
ओं विभक्तये नमः ।
ओं युक्तसद्गतये नमः ।
ओं स्वप्रकाशाय नमः । ७६०
ओं प्रकाशात्मने नमः ।
ओं परसंवेदनात्मकाय नमः ।
ओं स्वसेव्याय नमः ।
ओं स्वविदां स्वात्मने नमः ।
ओं स्वसंवेद्याय नमः ।
ओं अनघाय नमः ।
ओं क्षमिणे नमः ।
ओं स्वानुसन्धानशीलात्मने नमः ।
ओं स्वानुसन्धानगोचराय नमः ।
ओं स्वानुसन्धानशून्यात्मने नमः ।
ओं स्वानुसन्धानकाश्रयाय नमः ।
ओं स्वबोधदर्पणाय नमः ।
ओं अभङ्गाय नमः ।
ओं कन्दर्पकुलनाशनाय नमः ।
ओं ब्रह्मचारिणे नमः ।
ओं ब्रह्मवेत्त्रे नमः ।
ओं ब्राह्मणाय नमः ।
ओं ब्रह्मवित्तमाय नमः ।
ओं तत्त्वबोधाय नमः ।
ओं सुधावर्षाय नमः । ७८०
ओं पावनाय नमः ।
ओं पापपावकाय नमः ।
ओं ब्रह्मसूत्रविधेयात्मने नमः ।
ओं ब्रह्मसूत्रार्थनिर्णयाय नमः ।
ओं आत्यन्तिकाय नमः ।
ओं महाकल्पाय नमः ।
ओं सङ्कल्पावर्तनाशनाय नमः ।
ओं आधिव्याधिहराय नमः ।
ओं संशयार्णवशोषकाय नमः ।
ओं तत्त्वात्मज्ञानसन्देशाय नमः ।
ओं महानुभवभाविताय नमः ।
ओं आत्मानुभवसम्पन्नाय नमः ।
ओं स्वानुभावसुखाश्रयाय नमः ।
ओं अचिन्त्याय नमः ।
ओं बृहद्भानवे नमः ।
ओं प्रमदोत्कर्षनाशनाय नमः ।
ओं अनिकेतप्रशान्तात्मने नमः ।
ओं शून्यावासाय नमः ।
ओं जगद्वपुषे नमः ।
ओं चिद्गतये नमः । ८००
ओं चिन्मयाय नमः ।
ओं चक्रिणे नमः ।
ओं माया चक्रप्रवर्तकाय नमः ।
ओं सर्ववर्णविदारम्भिणे नमः ।
ओं सर्वारम्भपरायणाय नमः ।
ओं पुराणाय नमः ।
ओं प्रवराय नमः ।
ओं दात्रे नमः ।
ओं सुन्दराय नमः ।
ओं कनकाङ्गदिने नमः ।
ओं अनसूयात्मजाय नमः ।
ओं दत्ताय नमः ।
ओं सर्वज्ञाय नमः ।
ओं सर्वकामदाय नमः ।
ओं कामजिते नमः ।
ओं कामपालाय नमः ।
ओं कामिने नमः ।
ओं कामप्रदागमाय नमः ।
ओं कामवते नमः ।
ओं कामपोषाय नमः । ८२०
ओं सर्वकामनिवर्तकाय नमः ।
ओं सर्वकर्मफलोत्पत्तये नमः ।
ओं सर्वकामफलप्रदाय नमः ।
ओं सर्वकर्मफलैः पूज्याय नमः ।
ओं सर्वकर्मफलाश्रयाय नमः ।
ओं विश्वकर्मणे नमः ।
ओं कृतात्मने नमः ।
ओं कृतज्ञाय नमः ।
ओं सर्वसाक्षिकाय नमः ।
ओं सर्वारम्भपरित्यागिने नमः ।
ओं जडोन्मत्तपिशाचवते नमः ।
ओं भिक्षवे नमः ।
ओं भिक्षाकराय नमः ।
ओं भैक्षाहारिणे नमः ।
ओं निराश्रमिणे नमः ।
ओं अकूलाय नमः ।
ओं अनुकूलाय नमः ।
ओं विकलाय नमः ।
ओं अकलाय नमः ।
ओं जटिलाय नमः । ८४०
ओं वनचारिणे नमः ।
ओं दण्डिने नमः ।
ओं मुण्डिने नमः ।
ओं गण्डिने नमः ।
ओं देहधर्मविहीनात्मने नमः ।
ओं एकाकिने नमः ।
ओं सङ्गवर्जिताय नमः ।
ओं आश्रमिणे नमः ।
ओं अनाश्रमारम्भाय नमः ।
ओं अनाचारिणे नमः ।
ओं कर्मवर्जिताय नमः ।
ओं असन्देहिने नमः ।
ओं सन्देहिने नमः ।
ओं न किञ्चिन्न च किञ्चनाय नमः ।
ओं नृदेहिने नमः ।
ओं देहशून्याय नमः ।
ओं नाभाविने नमः ।
ओं भावनिर्गताय नमः ।
ओं नाब्रह्मणे नमः ।
ओं परब्रह्मणे नमः । ८६०
ओं स्वयमेव निराकुलाय नमः ।
ओं अनघाय नमः ।
ओं अगुरवे नमः ।
ओं नाथनाथोत्तमाय नमः ।
ओं गुरवे नमः ।
ओं द्विभुजाय नमः ।
ओं प्राकृताय नमः ।
ओं जनकाय नमः ।
ओं पितामहाय नमः ।
ओं अनात्मने नमः ।
ओं न च नानात्मने नमः ।
ओं नीतये नमः ।
ओं नीतिमतां वराय नमः ।
ओं सहजाय नमः ।
ओं सदृशाय नमः ।
ओं सिद्धाय नमः ।
ओं एकाय नमः ।
ओं चिन्मात्राय नमः ।
ओं न कर्त्रे नमः ।
ओं कर्त्रे नमः । ८८०
ओं भोक्त्रे नमः ।
ओं भोगविवर्जिताय नमः ।
ओं तुरीयाय नमः ।
ओं तुरीयातीताय नमः ।
ओं स्वच्छाय नमः ।
ओं सर्वमयाय नमः ।
ओं सर्वाधिष्ठानरूपाय नमः ।
ओं सर्वध्येयविवर्जिताय नमः ।
ओं सर्वलोकनिवासात्मने नमः ।
ओं सकलोत्तमवन्दिताय नमः ।
ओं देहभृते नमः ।
ओं देहकृते नमः ।
ओं देहात्मने नमः ।
ओं देहभावनाय नमः ।
ओं देहिने नमः ।
ओं देहविभक्ताय नमः ।
ओं देहभावप्रकाशनाय नमः ।
ओं लयस्थाय नमः ।
ओं लयविदे नमः ।
ओं लयाभावाय नमः । ९००
ओं बोधवते नमः ।
ओं लयातीताय नमः ।
ओं लयस्यान्ताय नमः ।
ओं लयभावनिवारणाय नमः ।
ओं विमुखाय नमः ।
ओं प्रमुखाय नमः ।
ओं प्रत्यङ्मुखवदाचरिणे नमः ।
ओं विश्वभुजे नमः ।
ओं विश्वधृषे नमः ।
ओं विश्वाय नमः ।
ओं विश्वक्षेमकराय नमः ।
ओं अविक्षिप्ताय नमः ।
ओं अप्रमादिने नमः ।
ओं परर्धये नमः ।
ओं परमार्थदृशे नमः ।
ओं स्वानुभावविहीनाय नमः ।
ओं स्वानुभावप्रकाशनाय नमः ।
ओं निरिन्द्रियाय नमः ।
ओं निर्बुद्धये नमः ।
ओं निराभासाय नमः । ९२०
ओं निराकृताय नमः ।
ओं निरहङ्काररूपात्मने नमः ।
ओं निर्वपुषे नमः ।
ओं सकलाश्रयाय नमः ।
ओं शोकदुःखहराय नमः ।
ओं भोगमोक्षफलप्रदाय नमः ।
ओं सुप्रसन्नाय नमः ।
ओं सूक्ष्माय नमः ।
ओं शब्दब्रह्मार्थसङ्ग्रहाय नमः ।
ओं आगमापायशून्याय नमः ।
ओं स्थानदाय नमः ।
ओं सताङ्गतये नमः ।
ओं अकृताय नमः ।
ओं सुकृताय नमः ।
ओं कृतकर्मणे नमः ।
ओं विनिर्वृताय नमः ।
ओं भेदत्रयहराय नमः ।
ओं देहत्रयविनिर्गताय नमः ।
ओं सर्वकाममयाय नमः ।
ओं सर्वकामनिवर्तकाय नमः । ९४०
ओं सिद्धेश्वराय नमः ।
ओं अजराय नमः ।
ओं पञ्चबाणदर्पहुताशनाय नमः ।
ओं चतुरक्षरबीजात्मने नमः ।
ओं स्वभुवे नमः ।
ओं चित्कीर्तिभूषणाय नमः ।
ओं अगाधबुद्धये नमः ।
ओं अक्षुब्धाय नमः ।
ओं चन्द्रसूर्याग्निलोचनाय नमः ।
ओं यमदंष्ट्राय नमः ।
ओं अतिसंहर्त्रे नमः ।
ओं परमानन्दसागराय नमः ।
ओं लीलाविश्वम्भराय नमः ।
ओं भानवे नमः ।
ओं भैरवाय नमः ।
ओं भीमलोचनाय नमः ।
ओं ब्रह्मचर्माम्बराय नमः ।
ओं कालाय नमः ।
ओं अचलाय नमः ।
ओं चलनान्तकाय नमः । ९६०
ओं आदिदेवाय नमः ।
ओं जगद्योनये नमः ।
ओं वासवारिविमर्दनाय नमः ।
ओं विकर्मकर्मकर्मज्ञाय नमः ।
ओं अनन्यगमकाय नमः ।
ओं अनन्यगतये नमः ।
ओं अबद्धकर्मशून्याय नमः ।
ओं कामरागकुलक्षयाय नमः ।
ओं योगान्धकारमथनाय नमः ।
ओं पद्मजन्मादिवन्दिताय नमः ।
ओं भक्तकामाय नमः ।
ओं अग्रजाय नमः ।
ओं चक्रिणे नमः ।
ओं भावनिर्भावभावकाय नमः ।
ओं भेदान्तकाय नमः ।
ओं महाते नमः ।
ओं अग्र्याय नमः ।
ओं निगूहाय नमः ।
ओं गोचरान्तकाय नमः ।
ओं कालाग्निशमनाय नमः । ९८०
ओं शङ्खचक्रपद्मगदाधराय नमः ।
ओं दीप्ताय नमः ।
ओं दीनपतये नमः ।
ओं शास्त्रे नमः ।
ओं स्वच्छन्दाय नमः ।
ओं मुक्तिदायकाय नमः ।
ओं व्योमधर्माम्बराय नमः ।
ओं भेत्त्रे नमः ।
ओं भस्मधारिणे नमः ।
ओं धराधराय नमः ।
ओं धर्मगुप्ताय नमः ।
ओं अन्वयात्मने नमः ।
ओं व्यतिरेकार्थनिर्णयाय नमः ।
ओं एकानेकगुणाभासाभासनिर्भासवर्जिताय नमः ।
ओं भावाभावस्वभावात्मने नमः ।
ओं भावाभावविभावविदे नमः ।
ओं योगिहृदयविश्रामाय नमः ।
ओं अनन्तविद्याविवर्धनाय नमः ।
ओं विघ्नान्तकाय नमः ।
ओं त्रिकालज्ञाय नमः ।
ओं तत्त्वात्मज्ञानसागराय नमः । १०००
॥ इति श्री दत्तात्रेय सहस्रनामावली १ सम्पूर्णा ॥
परिचय: श्री दत्तात्रेय सहस्रनामावली 1 — गुरु तत्व का महासागर (Introduction)
श्री दत्तात्रेय सहस्रनामावली 1 (Sri Dattatreya Sahasranamavali 1) भगवान दत्तात्रेय की उपासना का वह सर्वोच्च शिखर है, जहाँ भक्त १००० दिव्य नामों के माध्यम से गुरु तत्व के अनंत रूपों का साक्षात्कार करता है। दत्तात्रेय भगवान को हिंदू धर्म में त्रिगुण अवतार माना गया है, जिनमें ब्रह्मा (सृजन), विष्णु (पालन) और महेश (संहार) की संयुक्त शक्तियाँ समाहित हैं। यह नामावली भगवान दत्त के 'अवधूत' स्वरूप (जो मोह-माया से परे है) और उनके 'दिगंबर' स्वरूप (आकाश ही जिनका वस्त्र है) की वंदना करती है।
नामावली का प्रारंभ मुनियों और सूत जी के संवाद से होता है, जहाँ मुनि पूछते हैं कि "कलियुग के त्रितापों से मुक्ति का सरल मार्ग क्या है?" सूत जी उत्तर देते हैं कि केवल 'दत्त' ही वह सत्ता हैं जो स्मर्तृगामी (याद करते ही आने वाले) हैं और जिनका नाम-स्मरण ही मोक्ष प्रदायक है। दत्तात्रेय भगवान "आदि गुरु" हैं, जिन्होंने २४ गुरुओं से शिक्षा प्राप्त कर संसार को यह सिखाया कि ज्ञान केवल शास्त्रों में नहीं, बल्कि प्रकृति के हर अंश में व्याप्त है। १००० नामों की यह माला उसी अगाध ज्ञान का शब्दात्मक विग्रह है।
ऐतिहासिक दृष्टि से, दत्तात्रेय साधना अद्वैत वेदांत और योग मार्ग का संगम है। इस नामावली में भगवान के ऐतिहासिक अवतारों जैसे श्रीपाद श्रीवल्लभ और श्री नृसिंह सरस्वती की दिव्य चेतना का भी अनुभव होता है। प्रत्येक नाम के आगे 'ओं' और पीछे 'नमः' का संपुट इसे एक शक्तिशाली "अजपा-जप" में बदल देता है, जो साधक के सूक्ष्म शरीर की शुद्धि करने में सक्षम है।
विशिष्ट आध्यात्मिक महत्व और 'दत्त' तत्व (Significance)
दत्तात्रेय सहस्रनामावली का महत्व इसके 'सर्व-समावेशी' स्वरूप में है। इसमें भगवान को 'महायोगी', 'चिदंबर' और 'सच्चिदानंद' कहा गया है। यह पाठ उन लोगों के लिए विशेष रूप से वरदान है जो "पितृ दोष" (Ancestral Issues) से पीड़ित हैं। दत्तात्रेय भगवान पितरों के अधिपति माने जाते हैं, अतः उनके नामों का गान अतृप्त पूर्वजों को सद्गति प्रदान करता है और परिवार पर उनकी कृपा बरसती है।
दार्शनिक रूप से, यह नामावली हमें 'अविद्या' (अज्ञान) के परदे को हटाकर 'आत्म-ज्ञान' की ओर ले जाती है। श्लोक ७२ में प्रभु को "संसारवनदावाग्नये" कहा गया है, जिसका अर्थ है— वह अग्नि जो संसार रूपी वन के कष्टों को जलाकर भस्म कर दे। यह साधक के भीतर के 'काम', 'क्रोध' और 'लोभ' रूपी विकारों का शमन करने की शक्ति रखती है। जब हम इन नामों का सस्वर उच्चारण करते हैं, तो हमारे शरीर के ७२,००० नाड़ियों में एक सात्विक कंपन उत्पन्न होता है जो मानसिक अवसाद (Depression) और तनाव को जड़ से मिटाने में सहायक होता है।
फलश्रुति: सहस्रनामावली पाठ के दिव्य लाभ (Benefits)
दत्त संप्रदाय की प्राचीन मान्यताओं के अनुसार, इन १००० नामों के नित्य पाठ से निम्नलिखित लाभ प्राप्त होते हैं:
- मानसिक शांति और अज्ञान नाश: यह पाठ बुद्धि को प्रखर बनाता है और अज्ञान के परदे हटाकर स्पष्ट निर्णय लेने की शक्ति देता है।
- पितृ दोष शांति: भगवान दत्तात्रेय पितरों के अधिपति हैं, अतः इस नामावली का पाठ पूर्वजों को शांति प्रदान करता है।
- सर्व बाधा मुक्ति: "ओं भवबन्धविमोचनाय नमः" (नाम १०४) का प्रभाव साधक को जन्म-मरण के बंधन और वर्तमान जीवन के संकटों से मुक्त करता है।
- आरोग्य और दीर्घायु: भगवान को 'सर्वाधिव्याधिभेषज' (सभी रोगों की औषधि) माना गया है। उनके नामों का जाप शारीरिक व्याधियों को दूर करने में सहायक है।
- सद्गुरु की प्राप्ति: जो साधक मार्गभ्रष्ट हैं, उन्हें इस पाठ से शीघ्र ही एक सच्चे गुरु का मार्गदर्शन प्राप्त होता है।
- नकारात्मक ऊर्जा से रक्षा: यह नामावली भूत-प्रेत, नजर दोष और तांत्रिक बाधाओं के विरुद्ध एक अभेद्य सुरक्षा कवच का कार्य करती है।
पाठ विधि एवं विशेष साधना निर्देश (Ritual Method)
दत्तात्रेय साधना में सात्विकता और शुद्धता का सर्वोच्च स्थान है। १००० नामों की इस नामावली का पूर्ण फल प्राप्त करने के लिए निम्नलिखित विधि अपनाना श्रेष्ठ है।
साधना के नियम
- शुभ समय: गुरुवार (Thursday) गुरु का प्रिय दिन है। इसके अतिरिक्त मार्गशीर्ष पूर्णिमा (दत्त जयंती), पूर्णिमा और एकादशी पर पाठ करना अनंत फलदायी होता है।
- ब्रह्म मुहूर्त: प्रातः ४:०० से ६:०० के बीच पाठ करना सर्वोत्तम है। सायंकाल संध्या के समय भी पाठ किया जा सकता है।
- आसन और दिशा: कुशा या ऊनी आसन का प्रयोग करें। मुख उत्तर (North) या पूर्व (East) दिशा की ओर होना चाहिए।
- शुद्धि: स्नान के पश्चात स्वच्छ पीले या श्वेत वस्त्र धारण करें। भस्म (विभूति) का तिलक लगाना दत्त साधना में अनिवार्य माना जाता है।
- दीप और नैवेद्य: शुद्ध घी का दीपक प्रज्वलित करें। भगवान दत्त को गुड़, चने की दाल या दूध से बनी मिठाई का भोग लगाएं।
विशेष अनुष्ठान
यदि जीवन में कोई बड़ा संकट हो, तो संकल्प लेकर लगातार २१ या ४१ गुरुवार तक सहस्रनामावली का पाठ करें। पाठ के अंत में 'दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा' महामंत्र का १०८ बार जाप अवश्य करें। इससे नामावली की शक्ति कई गुना बढ़ जाती है।
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न (FAQ)
1. श्री दत्तात्रेय सहस्रनामावली १ का मुख्य उद्देश्य क्या है?
इसका मुख्य उद्देश्य भगवान दत्तात्रेय के दिव्य स्वरूप का स्मरण कर मानसिक शांति, गुरु कृपा की प्राप्ति और जीवन की बाधाओं का निवारण करना है।
2. क्या इस नामावली के पाठ से पितृ दोष सच में दूर होता है?
जी हाँ। दत्त संप्रदाय में ऐसी प्रबल मान्यता है कि भगवान दत्तात्रेय पितरों के स्वामी माने जाते हैं। १००० नामों का नित्य पाठ पूर्वजों को शांति प्रदान करता है और परिवार पर उनकी कृपा लाता है।
3. 'अवधूत' और 'दिगंबर' स्वरूप का क्या अर्थ है?
'अवधूत' वह है जो सभी बंधनों से मुक्त है। 'दिगंबर' (दिक्+अंबर) का अर्थ है जिसका वस्त्र दिशाएं हैं, अर्थात जो सर्वव्यापी और निराकार है।
4. क्या स्त्रियाँ इस सहस्रनामावली का पाठ कर सकती हैं?
अवश्य। भगवान दत्तात्रेय की भक्ति में कोई लिंग भेद नहीं है। माता अनसूया के पुत्र होने के कारण, प्रभु स्त्रियों पर विशेष वात्सल्य रखते हैं। शुद्ध चित्त से कोई भी श्रद्धालु इसका पाठ कर सकता है।
5. पाठ के लिए सबसे उत्तम माला कौन सी है?
दत्तात्रेय साधना के लिए रुद्राक्ष की माला सर्वोत्तम मानी गई है। यदि माला न हो, तो भी श्रद्धापूर्वक पाठ स्वीकार्य है।
6. 'स्मर्तृगामी' शब्द का क्या तात्पर्य है?
'स्मर्तृगामी' का अर्थ है— "स्मरण करते ही पहुँचने वाले"। यह भगवान दत्त की वह करुणा को दर्शाता है जहाँ वे किसी कठिन योग के बिना मात्र याद करने से ही भक्त की सहायता करते हैं।
7. क्या इस पाठ को घर के मंदिर में किया जा सकता है?
हाँ, शांत और पवित्र स्थान पर दीप जलाकर इसका पाठ करना घर के वातावरण को सात्विक और ऊर्जावान बनाता है।
8. भगवान दत्त के साथ चार कुत्ते क्या दर्शाते हैं?
वे चार कुत्ते ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद और अथर्ववेद के प्रतीक हैं, जो यह बताते हैं कि संपूर्ण ज्ञान प्रभु के चरणों में सुरक्षित है।
9. क्या इस पाठ से कुंडली के दोष शांत होते हैं?
हाँ, विशेषकर राहु, केतु और शनि के प्रतिकूल प्रभावों को शांत करने के लिए दत्तात्रेय साधना अमोघ मानी जाती है।
10. पाठ के दौरान किस खाद्य पदार्थ का दान करना शुभ है?
पाठ के पश्चात गाय को भोजन कराना या कुत्तों को रोटी देना अत्यंत शुभ माना जाता है, क्योंकि वे दत्तात्रेय भगवान के साथ सदैव उपस्थित रहते हैं।