Logoपवित्र ग्रंथ

Sri Lalitha Shodasopachara puja vidhanam – श्री ललिता षोडशोपचार पूजा

Sri Lalitha Shodasopachara puja vidhanam – श्री ललिता षोडशोपचार पूजा
पश्यतु ॥ पश्यतु ॥ **पुनः सङ्कल्पम् –** पूर्वोक्त एवं गुण विशेषण विशिष्टायां शुभ तिथौ श्री ललिता परमेश्वरी देवतामुद्दिश्य श्री ललिता परमेश्वरी प्रीत्यर्थं सम्भवद्भिः द्रव्यैः सम्भवद्भिः उपचारैश्च सम्भविता नियमेन सम्भविता प्रकारेण श्रीसूक्त विधानेन यावच्छक्ति ध्यानावाहनादि षोडशोपचार पूजां करिष्ये ॥ **प्राणप्रतिष्ठ –** ओं असु॑नीते॒ पुन॑र॒स्मासु॒ चक्षु॒: पुन॑: प्रा॒णमि॒ह नो᳚ धेहि॒ भोग᳚म् । ज्योक्प॑श्येम॒ सूर्य॑मु॒च्चर᳚न्त॒ मनु॑मते मृ॒डया᳚ नः स्व॒स्ति । अ॒मृतं॒ वै प्रा॒णा अ॒मृत॒माप॑: प्रा॒णाने॒व य॑थास्था॒नमुप॑ह्वयते ॥ आवाहिता भव स्थापिता भव । सुप्रसन्नो भव वरदा भव । स्थिरासनं कुरु प्रसीद प्रसीद । **ध्यानम् –** अरुणां करुणातरङ्गिताक्षीं धृतपाशाङ्कुशपुष्पबाणचापाम् । अणिमादिभिरावृतां मयूखै- -रहमित्येव विभावये भवानीम् ॥ ध्यायेत्पद्मासनस्थां विकसितवदनां पद्मपत्रायताक्षीं हेमाभां पीतवस्त्रां करकलितलसद्धेमपद्मां वराङ्गीम् । सर्वालङ्कारयुक्तां सततमभयदां भक्तनम्रां भवानीं श्रीविद्यां शान्तमूर्तिं सकलसुरनुतां सर्वसम्पत्प्रदात्रीम् ॥ सकुङ्कुमविलेपनामलिकचुम्बिकस्तूरिकां समन्दहसितेक्षणां सशरचापपाशाङ्कुशाम् । अशेषजनमोहिनीं अरुणमाल्यभूषाम्बरां जपाकुसुमभासुरां जपविधौ स्मरेदम्बिकाम् ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः ध्यायामि । **आवाहनम् –** ओं हिर॑ण्यवर्णां॒ हरि॑णीं सु॒वर्ण॑रज॒तस्र॑जाम् । च॒न्द्रां हि॒रण्म॑यीं ल॒क्ष्मीं जात॑वेदो म॒ आव॑ह ॥ कनकमयवितर्दिशोभमानं दिशि दिशि पूर्णसुवर्णकुम्भयुक्तम् । मणिमयमण्टपमध्यमेहि मात- -र्मयि कृपयाशु समर्चनं ग्रहीतुम् ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः आवाहयामि । **आसनम् –** तां म॒ आव॑ह॒ जात॑वेदो ल॒क्ष्मीमन॑पगा॒मिनी᳚म् । यस्यां॒ हिर॑ण्यं वि॒न्देयं॒ गामश्वं॒ पुरु॑षान॒हम् ॥ कनककलशशोभमानशीर्षं जलधरलम्बि समुल्लसत्पताकम् । भगवति तव सन्निवासहेतो- -र्मणिमयमन्दिरमेतदर्पयामि ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः नवरत्नखचित सुवर्ण सिंहासनं समर्पयामि । **पाद्यम् –** अ॒श्व॒पू॒र्वां र॑थम॒ध्यां ह॒स्तिना॑दप्र॒बोधि॑नीम् । श्रियं॑ दे॒वीमुप॑ह्वये॒ श्रीर्मा॑दे॒वीर्जु॑षताम् ॥ दूर्वया सरसिजान्वितविष्णु- -क्रान्तया च सहितं कुसुमाढ्यम् । पद्मयुग्मसदृशे पदयुग्मे पाद्यमेतदुररीकुरु मातः ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः पादयोः पाद्यं समर्पयामि । **अर्घ्यम् –** कां॒ सो᳚स्मि॒तां हिर॑ण्यप्रा॒कारा॑- -मा॒र्द्रां ज्वल॑न्तीं तृ॒प्तां त॒र्पय॑न्तीम् । प॒द्मे॒ स्थि॒तां प॒द्मव॑र्णां॒ तामि॒होप॑ह्वये॒ श्रियम् ॥ गन्धपुष्पयवसर्षपदूर्वा- -सम्युतं तिलकुशाक्षतमिश्रम् । हेमपात्रनिहितं सह रत्नै- -रर्घ्यमेतदुररीकुरु मातः ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः हस्तयोः अर्घ्यं समर्पयामि । **आचमनीयम् –** च॒न्द्रां प्र॑भा॒सां य॒शसा॒ ज्वल॑न्तीं॒ श्रियं॑ लो॒के दे॒वजु॑ष्टामुदा॒राम् । तां प॒द्मिनी॑मीं॒ शर॑णम॒हं प्रप॑द्ये- -ऽल॒क्ष्मीर्मे॑ नश्यतां॒ त्वां वृ॑णे ॥ जलजद्युतिना करेण जाती- -फलतक्कोललवङ्गगन्धयुक्तैः । अमृतैरमृतैरिवातिशीतै- -र्भगवत्याचमनं विधीयताम् ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः मुखे आचमनीयं समर्पयामि । **मधुपर्कम् –** निहितं कनकस्य सम्पुटे पिहितं रत्नपिधानकेन यत् । तदिदं जगदम्ब तेऽर्पितं मधुपर्कं जननि प्रगृह्यताम् ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः मधुपर्कं समर्पयामि । **पञ्चामृत स्नानम् –** दधिदुग्धघृतैः समाक्षिकैः सितया शर्करया समन्वितैः । स्नपयामि तवाहमादरा- -ज्जननि त्वां पुनरुष्णवारिभिः ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः पञ्चामृत स्नानं समर्पयामि । **शुद्धोदक स्नानम् –** आ॒दि॒त्यव॑र्णे॒ तप॒सोऽधि॑जा॒तो वन॒स्पति॒स्तव॑ वृ॒क्षोऽथ बि॒ल्वः । तस्य॒ फला॑नि॒ तप॒सा नु॑दन्तु मा॒यान्त॑रा॒याश्च॑ बा॒ह्या अ॑ल॒क्ष्मीः ॥ एलोशीरसुवासितैः सकुसुमैर्गङ्गादितीर्थोदकै- -र्माणिक्यामलमौक्तिकामृतरसैः स्वच्छैः सुवर्णोदकैः । मन्त्रान्वैदिकतान्त्रिकान्परिपठन्सानन्दमत्यादरा- -त्स्नानं ते परिकल्पयामि जननि स्नेहात्त्वमङ्गीकुरु ॥ ओं श्री ललित देव्यै नमः शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि । स्नानानन्तरं शुद्धाचमनीयं समर्पयामि । **वस्त्रम् –** उपै॑तु॒ मां दे॑वस॒खः की॒र्तिश्च॒ मणि॑ना स॒ह । प्रा॒दु॒र्भू॒तोऽस्मि॑ राष्ट्रे॒ऽस्मिन् की॒र्तिमृ॑द्धिं द॒दातु॑ मे ॥ बालार्कद्युति दाडिमीयकुसुमप्रस्पर्धि सर्वोत्तमं मातस्त्वं परिधेहि दिव्यवसनं भक्त्या मया कल्पितम् । मुक्ताभिर्ग्रथितं सुकञ्चुकमिदं स्वीकृत्य पीतप्रभं तप्तस्वर्णसमानवर्णमतुलं प्रावर्णमङ्गीकुरु ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः वस्त्रयुग्मं समर्पयामि । **आभरणम् –** क्षुत्पि॑पा॒साम॑लां ज्ये॒ष्ठाम॑ल॒क्ष्मीं ना॑शया॒म्यहम् । अभू॑ति॒मस॑मृद्धिं॒ च सर्वां॒ निर्णु॑द मे॒ गृहा॑त् ॥ मञ्जीरे पदयोर्निधाय रुचिरां विन्यस्य काञ्चीं कटौ मुक्ताहारमुरोजयोरनुपमां नक्षत्रमालां गले । केयूराणि भुजेषु रत्नवलयश्रेणीं करेषु क्रमा- -त्ताटङ्के तव कर्णयोर्विनिदधे शीर्षे च चूडामणिम् ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः सर्वाभरणानि समर्पयामि । **गन्धम् –** ग॒न्ध॒द्वा॒रां दु॑राध॒र्षां॒ नि॒त्यपु॑ष्टां करी॒षिणी᳚म् । ई॒श्वरी॑ग्ं सर्व॑भूता॒नां॒ तामि॒होप॑ह्वये॒ श्रियम् ॥ मातः फालतले तवातिविमले काश्मीरकस्तूरिका- -कर्पूरागरुभिः करोमि तिलकं देहेऽङ्गरागं ततः । वक्षोजादिषु यक्षकर्दमरसं सिक्त्वा च पुष्पद्रवं पादौ चन्दनलेपनादिभिरहं सम्पूजयामि क्रमात् ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः श्री गन्धान् धारयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः हरिद्रा कुङ्कुम कज्जल कस्तूरी गोरोजनादि सुगन्ध द्रव्याणि समर्पयामि । **अक्षतान् –** रत्नाक्षतैस्त्वां परिपूजयामि मुक्ताफलैर्वा रुचिरैरविद्धैः । अखण्डितैर्देवि यवादिभिर्वा काश्मीरपङ्काङ्किततण्डुलैर्वा ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः अक्षतान् समर्पयामि । **पुष्पाणि –** मन॑स॒: काम॒माकू॑तिं वा॒चः स॒त्यम॑शीमहि । प॒शू॒नां रू॒पमन्न॑स्य॒ मयि॒ श्रीः श्र॑यतां॒ यश॑: ॥ पारिजातशतपत्रपाटलै- -र्मल्लिकावकुलचम्पकादिभिः । अम्बुजैः सुकुसुमैश्च सादरं पूजयामि जगदम्ब ते वपुः ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः नानाविध परिमल पत्र पुष्पाणि समर्पयामि । **अथ अष्टोत्तरशतनाम पुजा –** पश्यतु । ओं श्री ललिता देव्यै नमः अष्टोत्तरशतनाम पुजां समर्पयामि । **धूपम् –** क॒र्दमे॑न प्र॑जाभू॒ता॒ म॒यि॒ सम्भ॑व क॒र्दम । श्रियं॑ वा॒सय॑ मे कु॒ले मा॒तरं॑ पद्म॒मालि॑नीम् ॥ लाक्षासंमिलितैः सिताभ्रसहितैः श्रीवाससंमिश्रितैः कर्पूराकलितैः शिरैर्मधुयुतैर्गोसर्पिषा लोडितैः । श्रीखण्डागरुगुग्गुलुप्रभृतिभिर्नानाविधैर्वस्तुभि- -र्धूपं ते परिकल्पयामि जननि स्नेहात्त्वमङ्गीकुरु ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः धूपं आघ्रापयामि । **दीपम् –** आप॑: सृ॒जन्तु॑ स्नि॒ग्धा॒नि॒ चि॒क्ली॒त व॑स मे॒ गृहे । नि च॑ दे॒वीं मा॒तरं॒ श्रियं॑ वा॒सय॑ मे कु॒ले ॥ रत्नालङ्कृतहेमपात्रनिहितैर्गोसर्पिषा लोडितै- -र्दीपैर्दीर्घतरान्धकारभिदुरैर्बालार्ककोटिप्रभैः । आताम्रज्वलदुज्ज्वलप्रविलसद्रत्नप्रदीपैस्तथा मातस्त्वामहमादरादनुदिनं नीराजयाम्युच्चकैः ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः दीपं समर्पयामि । **नैवेद्यम् –** आ॒र्द्रां पु॒ष्करि॑णीं पु॒ष्टिं॒ पि॒ङ्ग॒लां प॑द्ममा॒लिनीम्। च॒न्द्रां हि॒रण्म॑यीं ल॒क्ष्मीं जात॑वेदो म॒ आव॑ह ॥ सापूपसूपदधिदुग्धसिताघृतानि सुस्वादुभक्तपरमान्नपुरःसराणि । शाकोल्लसन्मरिचिजीरकबाह्लिकानि भक्ष्याणि भुङ्क्ष्व जगदम्ब मयार्पितानि ॥ ओं भूर्भुव॒स्सुव॑: । तत्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दया᳚त् ॥ सत्यं त्वा ऋतेन परिषिञ्चामि । (सायङ्काले – ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि) अमृतमस्तु । अ॒मृ॒तो॒प॒स्तर॑णमसि । ओं प्रा॒णाय॒ स्वाहा᳚ । ओं अ॒पा॒नाय॒ स्वाहा᳚ । ओं व्या॒नाय॒ स्वाहा᳚ । ओं उ॒दा॒नाय॒ स्वाहा᳚ । ओं स॒मा॒नाय॒ स्वाहा᳚ । मध्ये मध्ये पानीयं समर्पयामि । अ॒मृ॒ता॒पि॒धा॒नम॑सि । उत्तरापोशनं समर्पयामि । हस्तौ प्रक्षालयामि । पादौ प्रक्षालयामि । शुद्धाचमनीयं समर्पयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः नैवेद्यं समर्पयामि । **ताम्बूलम् –** आ॒र्द्रां य॒: करि॑णीं य॒ष्टिं॒ सु॒व॒र्णां हे॑ममा॒लिनीम् । सू॒र्यां हि॒रण्म॑यीं ल॒क्ष्मीं॒ जात॑वेदो म॒ आवह ॥ एलालवङ्गादिसमन्वितानि तक्कोलकर्पूरविमिश्रितानि । ताम्बूलवल्लीदलसम्युतानि पूगानि ते देवि समर्पयामि ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः ताम्बूलं समर्पयामि । **नीराजनम् –** तां म॒ आव॑ह॒ जात॑वेदो ल॒क्ष्मीमन॑पगा॒मिनी᳚म् । यस्यां॒ हि॑रण्यं॒ प्रभू॑तं॒ गावो॑ दा॒स्योऽश्वा᳚- -न्वि॒न्देयं॒ पुरु॑षान॒हम् ॥ इन्द्रादयो नतिनतैर्मकुटप्रदीपै- -र्नीराजयन्ति सततं तव पादपीठम् । तस्मादहं तव समस्तशरीरमेत- -न्नीराजयामि जगदम्ब सहस्रदीपैः ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः नीराजनं समर्पयामि । नीराजनानन्तरं शुद्धाचमनीयं समर्पयामि । **प्रदक्षिण –** पदे पदे यत्परिपूजकेभ्यः सद्योऽश्वमेधादिफलं ददाति । तत्सर्वपापक्षय हेतुभूतं प्रदक्षिणं ते परितः करोमि ॥ यानि कानि च पापानि जन्मान्तरकृतानि च । तानि तानि प्रणश्यन्ति प्रदक्षिण पदे पदे ॥ पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसम्भव । त्राहि मां कृपया देवी शरणागतवत्सले ॥ अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम । तस्मात्कारुण्य भावेन रक्ष रक्ष महेश्वरी ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः प्रदक्षिण नमस्कारान् समर्पयामि । **पुष्पाञ्जलि –** चरणनलिनयुग्मं पङ्कजैः पूजयित्वा कनककमलमालां कण्ठदेशेऽर्पयित्वा । शिरसि विनिहितोऽयं रत्नपुष्पाञ्जलिस्ते हृदयकमलमध्ये देवि हर्षं तनोतु ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः पुष्पाञ्जलिं समर्पयामि । **सर्वोपचाराः –** ओं श्री ललिता देव्यै नमः छत्रं आच्छादयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः चामरैर्वीजयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः नृत्यं दर्शयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः गीतं श्रावयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः आन्दोलिकान्नारोहयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः अश्वानारोहयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः गजानारोहयामि । ओं श्री ललिता देव्यै नमः समस्त राज्ञीयोपचारान् देव्योपचारान् समर्पयामि । **नमस्कारान् –** मुक्ताकुन्देन्दुगौरां मणिमयमकुटां रत्नताटङ्कयुक्ता- -मक्षस्रक्पुष्पहस्तामभयवरकरां चन्द्रचूडां त्रिनेत्राम् । नानालङ्कारयुक्तां सुरमकुटमणिद्योतितस्वर्णपीठां सानन्दां सुप्रसन्नां त्रिभुवनजननीं चेतसा चिन्तयामि ॥ ओं श्री ललिता देव्यै नमः प्रार्थनानमस्कारान् समर्पयामि । **क्षमा प्रार्थन –** अपराध सहस्राणि क्रियन्तेऽहर्निशं मया । दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व परमेश्वरी । आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् । पूजाविधिं न जानामि क्षमस्व परमेश्वरी । मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं महेश्वरी । यत्पूजितं मया देवी परिपूर्णं तदस्तुते । अनया श्रीसूक्त विधान पूर्वक ध्यान आवाहनादि षोडशोपचार पूजनेन भगवती सर्वात्मिका श्री ललिता देवी सुप्रीता सुप्रसन्ना वरदा भवन्तु ॥ **तीर्थप्रसाद ग्रहणम् –** अकालमृत्यहरणं सर्वव्याधिनिवारणम् । समस्तपापक्षयकरं श्री ललिता देवी पादोदकं पावनं शुभम् ॥ ओं श्री ललित देव्यै नमः प्रसादं शिरसा गृह्णामि । ओं शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

श्री ललिता षोडशोपचार पूजा - परिचय

श्री ललिता षोडशोपचार पूजा माँ ललिता त्रिपुरसुन्दरी को समर्पित है। माँ ललिता "श्रीविद्या" की अधिष्ठात्री देवी हैं। इनकी उपासना से साधक को धर्म, अर्थ, काम और मोक्ष चारों पुरुषार्थों की प्राप्ति होती है।

पाठ के लाभ (Benefits)

  • ऐश्वर्य प्राप्ति: माँ ललिता की कृपा से सुख, समृद्धि और राजयोग मिलता है।
  • सौंदर्य और आरोग्य: साधक को शारीरिक कांति और निरोगी काया प्राप्त होती है।
  • शत्रु नाश: समस्त बाधाओं और शत्रुओं का शमन होता है।
  • ब्रह्मज्ञान: अंततः साधक को आत्मज्ञान और मोक्ष की प्राप्ति होती है।

पाठ विधि (Recitation Method)

  • समय: प्रातःकाल या रात्रि (विशेषकर शुक्रवार और पूर्णिमा) को पाठ करना श्रेयस्कर है।
  • आसन: लाल आसन पर बैठकर, पूर्वाभिमुख होकर पाठ करें।
  • शुद्धि: स्नान कर लाल वस्त्र धारण करें और कुमकुम का तिलक लगाएं।
  • नैवेद्य: देवी को खीर, मिश्री या फलों का भोग लगाएं।

FAQ - अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

1. श्री ललिता षोडशोपचार पूजा का पाठ किस तिथि को करना चाहिए?

शुक्रवार (Friday), पूर्णिमा और नवरात्रि के दिनों में इसका पाठ विशेष फलदायी होता है।

2. क्या बिना दीक्षा के श्रीविद्या उपासना की जा सकती है?

सामान्य स्तोत्र पाठ (जैसे ललिता सहस्रनाम) भक्ति भाव से कोई भी कर सकता है, परन्तु बीज मंत्रों का जप गुरु दीक्षा के बाद ही करना चाहिए।